Ամստերդամի Մաթեոս Ծարեցի գրադարանը հարստացավ երեք հայերեն գրքերով

 

Ամստերդամի Մաթեոս Ծարեցի գրադարանը հարստացավ երեք հայերեն գրքերով: Այս մասին հայտնում է Mateos Tsaretsi գրադարանի կայքը

04.02.2026/ Ամստերդամ/Նիդ.օրագիր-Mateos Tsaretsi Bibliotheek

Ամստերդամի հայկական համայնքի մշակութային կյանքում նոր, կարևոր էջ է գրվել։ Մաթեոս Ծարեցի գրադարանը՝ որպես սփյուռքի ժառանգության պահպանման կենտրոն, վերջերս ստացել է շատ արժեքավոր նվիրատվություն։ Դոնորներն են պրն. եւ տիկ. Միգիրդիչ եւ Վարդուհի Քրիկորյանները, ովքեր գրադարանին են հանձնել երեք հազվագյուտ XIX դարի հայերեն գրքեր։

Ամենահինը՝ 1822 թվականին Վենետիկի մոտ գտնվող Սուրբ Ղազարոս կղզու հայկական մենաստանում տպագրված Նոր Կտակարանն է։ Այս գիրքը զարդարված է չորս ավետարանիչների կոպերային փորագրություններով եւ յուրաքանչյուր ավետարանի սկզբում գեղեցիկ զարդանախշերով՝ իսկական արվեստի գործ։

Երկրորդ գիրքը 1844 թվականին Կոստանդնուպոլսում (ներկայիս Ստամբուլ) տպագրված Հայոց լեզվի բառարանն է՝ Պողոս Արապյանի տպարանում։ Հեղինակն է հայտնի մտածողը, մանկավարժը, թարգմանիչը եւ լեզվաբան Գրիգոր Փեշտիմալճյանը (1778–1839)՝ XIX դարի հայ մշակույթի խոշոր դեմքերից մեկը։

Երրորդը՝ 1881 թվականի Աստվածաշնչյան բառարանն է՝ նկարազարդումներով, աշխարհագրական քարտեզներով եւ աղյուսակներով, որը տպագրվել է Հակոբ Բոյաջյանի տպարանում Կոստանդնուպոլսում։ Այս գիրքը ծառայել է որպես կարևոր ուղեցույց աստվածաշնչյան աշխարհագրության եւ պատմության ուսումնասիրման համար։

Այս երեք գրքերն այժմ հասանելի են առցանց՝ գրադարանի կայքի կատալոգում (mateostsaretsi.nl)։ Դրանք ոչ միայն մեծացնում են հավաքածուի արժեքը, այլեւ վկայում են Ամստերդամի եւ հայ մշակույթի դարավոր կապի մասին։ Հիշեցնենք, որ հենց Ամստերդամում է 1658 թվականին Մաթեոս Ծարեցու նախաձեռնությամբ հիմնվել հայկական առաջին տպարաններից մեկը։

Մաթեոս Ծարեցի գրադարանը, որը պաշտոնապես բացվել է 2025 թվականի նոյեմբերի 8-ին Սուրբ Հոգի եկեղեցու նկուղում (Krom Boomssloot 22), շարունակում է աճել եւ հրավիրում է բոլորին՝ ծանոթանալու հայ գրի ու մշակույթի հարստությանը։ Նվիրատվություններն ընդունվում են շարունակաբար։

Այս նվիրատվությունը ևս մեկ անգամ ապացուցում է, որ հայկական ժառանգությունը կենդանի է մնում՝ շնորհիվ անհատների եւ համայնքի համատեղ ջանքերի։

Nederlandse versie (Հոլանդերեն տարբերակ)

Zeldzame 19e-eeuwse schatten voor de Mateos Tsaretsi Bibliotheek in Amsterdam

De Armeense gemeenschap in Amsterdam mag zich verheugen op een bijzondere aanwinst. De Mateos Tsaretsi Bibliotheek – hét erfgoedcentrum van de Armeense diaspora in Nederland – heeft recent een waardevolle donatie ontvangen van het echtpaar Migirdits en Vartuhi Krikorian. Het gaat om drie zeldzame boeken uit de negentiende eeuw, die een prachtig licht werpen op de Armeense boekdrukkunst en cultuurgeschiedenis.

Het oudste exemplaar is een Nieuw Testament uit 1822, gedrukt in het beroemde Armeense klooster op het eiland San Lazzaro degli Armeni bij Venetië. Dit fraaie boek is verlucht met kopergravures van de vier evangelisten en sierlijke kopstukken aan het begin van elk evangelie – een echt kunstwerkje.

Het tweede boek is een Woordenboek van de Armeense taal uit 1844, gedrukt in Constantinopel (het huidige Istanbul) in de drukkerij van Poghos Arapian. Het is samengesteld door de vooraanstaande Armeense filosoof, pedagoog, vertaler en taalkundige Krikor Peshtimaldjian (1778–1839), een sleutelfiguur in de negentiende-eeuwse Armeense intellectuele wereld.

Tot slot schonk het echtpaar een rijk geïllustreerd Bijbels woordenboek uit 1881, eveneens gedrukt in Constantinopel, ditmaal in de drukkerij van Hakob Boyajian. Dit werk bevat afbeeldingen, geografische kaarten en tabellen en diende als belangrijk naslagwerk voor bijbelse geografie en geschiedenis.

Alle drie de boeken zijn inmiddels gedigitaliseerd en online te bekijken via de catalogus op de website van de bibliotheek: mateostsaretsi.nl.

De Mateos Tsaretsi Bibliotheek, vernoemd naar de eerste Armeense boekdrukker in Amsterdam (1658), opende feestelijk haar deuren op 8 november 2025 in het souterrain van de Armeens Apostolische Surb Hoki-kerk aan de Krom Boomssloot 22. Sindsdien groeit de collectie gestaag en blijft het centrum een levendige ontmoetingsplek voor wie geïnteresseerd is in Armeense literatuur, geschiedenis, kunst en diaspora-erfgoed.

Dankzij genereuze giften zoals deze blijft de eeuwenoude band tussen Amsterdam en de Armeense cultuur springlevend. Wie zelf boeken of ander erfgoed wil schenken, is van harte welkom om contact op te nemen.

Deze donatie onderstreept nog maar eens hoe kostbaar en vitaal het behoud van Armeens cultureel erfgoed is – juist hier, in het hart van Nederland.

Kinderdijk գնացող ջրային ավտոբուսները․ Մի կենդանի լեգենդի պատմություն

 

#Kinderdijk գնացող ջրային ավտոբուսները․ Մի կենդանի լեգենդի պատմություն

04.02.2026/Նիդ.օրագիր

Նիդեռլանդներում ջրային տրանսպորտը ոչ միայն ժամանակակից ու հարմար փոխադրամիջոց է, այլ նաև ուղիղ կապ անցյալի հետ։ Այդ կապի լավագույն օրինակներից են ջրային ավտոբուսները (Waterbus), որոնք երթևեկում են Ռոտերդամից դեպի Kinderdijk՝ աշխարհահռչակ պատմական ջրաղացների համալիր։

Այս ջրային երթուղիները հնարավորություն են տալիս ուղևորներին արագ և հարմար հասնել Kinderdijk՝ գետերի ու ջրանցքների միջով անցնելով։ Ջրային ավտոբուսները ժամանակակից, անվտանգ և էկոլոգիապես մաքուր նավեր են, որոնք օգտագործվում են ինչպես տեղացիների, այնպես էլ զբոսաշրջիկների կողմից։ Ճանապարհին բացվում են Նիդեռլանդներին բնորոշ բնապատկերներ՝ ջրային հարթություններ, դիքներ և կանաչ հողատարածքներ, որոնք դարեր շարունակ պաշտպանվել են ջրի մշտական սպառնալիքից։

Kinderdijk-ը հայտնի է իր 18 պատմական ջրաղացներով, որոնք կառուցվել են 18-րդ դարում՝ հողատարածքները ջրհեղեղներից պաշտպանելու և ջրի մակարդակը կարգավորելու նպատակով։ Այս եզակի ինժեներական համակարգը ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցանկում՝ որպես մարդու և բնության համակեցության բացառիկ օրինակ։ Ջրային ավտոբուսով Kinderdijk հասնելը ոչ միայն ճանապարհ է, այլ պատմական փորձառություն։

Մի օրորոցի պատմություն․ 1421 թվականի ջրհեղեղի լեգենդը

Kinderdijk-ի շրջակայքը կապված է նաև Նիդեռլանդների պատմության ամենահիշվող լեգենդներից մեկի հետ, որը ծագում է 1421 թվականի մեծ ջրհեղեղի ժամանակներից։ Այդ աղետը, որը հայտնի է որպես Սուրբ Եղիսաբեթի ջրհեղեղ, խլել է հազարավոր կյանքեր և ամբողջությամբ փոխել տարածաշրջանի տեսքը։

Ըստ ժողովրդական ավանդության՝ ջրհեղեղի օրերին ջրի վրա լողում էր մի օրորոց, որի մեջ նորածին երեխա էր։ Օրորոցի վրա գտնվել է նաև կատու, որը անընդհատ շարժվել է մի կողմից մյուսը՝ պահելով հավասարակշռությունը, որպեսզի օրորոցը չշրջվի։ Այդպես օրորոցը հասել է անվտանգ վայր, և երեխան փրկվել է։ Ասում են, որ այդ վայրն էլ հետագայում անվանվել է Kinderdijk, ինչը բառացիորեն նշանակում է «երեխայի դիք»։

Թեև այս պատմությունը լեգենդ է և չունի պատմական փաստաթղթային ապացույցներ, այն խորապես արմատացած է նիդեռլանդական մշակույթում։ Օրորոցի պատմությունը դարձել է հույսի, կյանքի և ջրի դեմ մարդու տոկունության խորհրդանիշ։

Այսօր Kinderdijk գնացող ջրային ավտոբուսները կարծես միացնում են այդ լեգենդար անցյալն ու ներկան՝ հիշեցնելով, որ Նիդեռլանդների պատմությունը գրված է ջրի վրա, ջրի մասին` մարդկային կամքի շնորհիվ։

Anahit Aghabekyan

Hay Azian

Ֆիլմն ու սցենարը` Անահիտ Աղաբեկյանի

Հայաստանյան օդային դարպասները կշահագործվեն երկար ժամանակով` սփյուռքի և Եվրոպայի աչքերով

 

04.02.2026/Նիդ.օրագիր/խմբագրի սյունակ

Հայաստանի կառավարության որոշմամբ երկրի հիմնական օդային դարպասների կառավարումը ևս մի քանի տասնամյակով հանձնվում է նույն օպերատորին՝ արգենտինական ծագում ունեցող «Կորպորասիոն Ամերիկա Ս.Ա.» ընկերությանը, որը արդեն մոտ երկու տասնամյակ կառավարում է «Զվարթնոց» միջազգային օդանավակայանը։ Նոր համաձայնությամբ կոնցեսիան երկարաձգվում է մինչև 2067 թվականը՝ փաստացի ամրագրելով օդանավակայանների կառավարման մոդելը մեկ մասնավոր օպերատորի ձեռքում երկարաժամկետ հիմքով։

Պաշտոնական ներկայացմամբ՝ այս երկարաձգման «գինը» շուրջ 425 միլիոն ԱՄՆ դոլարի ներդրումային պարտավորությունն է մինչև 2033 թվականը։ Կոնցեսիոները պարտավորվում է այդ միջոցները ուղղել ենթակառուցվածքների զարգացմանը՝ տերմինալների, տեխնիկական կարողությունների, սպասարկման որակի և թողունակության ավելացման միջոցով։ Փոխարենը պետությունը պահպանում է սեփականության իրավունքը, սակայն գործառնական կառավարումը մնում է մասնավոր ընկերության ձեռքում։

Ոչ թե վաճառք, այլ երկարաժամկետ փոխանակում

Կառավարությունը շեշտում է, որ խոսքը վաճառքի մասին չէ։ Օդանավակայանները չեն օտարվում, այլ հանձնվում են կառավարման՝ կոնցեսիոն մոդելով։ Սակայն սփյուռքում և Եվրոպայում այս տարբերությունը հաճախ ընկալվում է ավելի գործնական կերպով․ ով է որոշում սակագները, չվերթների պայմանները և զարգացման առաջնահերթությունները՝ նա էլ փաստացի վերահսկում է դարպասը։

Եվրոպական փորձից ծանոթ է, որ նման պայմանագրերում «գինը» միայն ներդրումային թվերով չի չափվում։ Այն չափվում է նաև վերահսկողության մեխանիզմներով, հաշվետվողականությամբ և հանրային մասնակցությամբ։ Հայաստանի դեպքում այս բաղադրիչները դեռևս ամբողջությամբ բաց չեն ներկայացվել հանրային քննարկման հարթակներում, ինչը հարցեր է առաջացնում հատկապես եվրոպական ինստիտուցիոնալ մշակույթին ծանոթ սփյուռքահայերի շրջանում։

Սփյուռքը՝ որպես պայմանագրի անտեսված կողմ

Եվրոպայում ապրող հայերի համար օդանավակայանների կոնցեսիայի երկարաձգումը ունի շատ կոնկրետ, կենցաղային չափում․ թռիչքների արժեք, ուղղությունների հասանելիություն, մրցակցություն ավիաշուկայում։ Երբ կառավարման մոդելը երկարաժամկետ է և կենտրոնացված մեկ օպերատորի շուրջ, սփյուռքը հաճախ իրեն զգում է ոչ թե որոշման մասնակից, այլ դրա հետևանքները կրող կողմ։

Այս իմաստով հարցը միայն այն չէ, թե ինչ գնով է պայմանագիրը կնքվել, այլ նաև՝ ում հաշվին և ում մասնակցությամբ։ Մինչդեռ սփյուռքը շարունակում է մնալ Հայաստանի ամենակայուն «ուղևորահոսքը»՝ անկախ քաղաքական ցիկլերից և տնտեսական տատանումներից։

Եվրոպայի հետ կամուրջ՝ պայմաններով

Օդանավակայանների կառավարումը երկարաժամկետ հանձնելը արտաքին աշխարհին նաև ազդակ է․ Հայաստանը ընտրում է կանխատեսելիության ճանապարհը և փորձում է իրեն ներկայացնել որպես ներդրումային վստահելի միջավայր։ Եվրոպական գործընկերների համար սա կարևոր է, սակայն ոչ պակաս կարևոր է նաև այն, թե որքան ճկուն է այդ համակարգը հանրային շահի նկատմամբ։

Օդային դարպասները բաց են, օպերատորը հայտնի է, ներդրումային գինը՝ հրապարակված։ Մնում է բաց հարցը՝
կարողանա՞ արդյոք պետությունը այս երկարաժամկետ փոխանակումը վերածել ոչ միայն ենթակառուցվածքային, այլ նաև հասարակական և ռազմավարական շահի։

Ինչ է շահում օպերատորը, ինչ՝ պետությունը

Օդանավակայանների կոնցեսիոն պայմանագրի երկարաձգումը մինչև 2067 թվականը ներկայացվում է որպես փոխշահավետ համաձայնություն։ Սակայն փոխշահավետը միշտ չէ, որ նշանակում է հավասար շահ։ Այս պայմանագրում շահերը տարբեր են՝ թե՛ բնույթով, թե՛ ռիսկի մակարդակով։

Ինչ է շահում օպերատորը

1. Երկարաժամկետ վերահսկողություն և կանխատեսելիություն

Օպերատորը ստանում է շուրջ չորս տասնամյակ տևող կառավարման իրավունք։ Սա բիզնեսի համար առավելագույն արժեք ունեցող գործոնն է․ երկար ժամկետը թույլ է տալիս ոչ միայն վերադարձնել ներդրումները, այլև կառուցել կայուն եկամտային մոդել՝ առանց քաղաքական ցիկլերից կախված լինելու։

2. Մենաշնորհային դիրք օդային ենթակառուցվածքում
Փաստացի մեկ ընկերություն է վերահսկում երկրի հիմնական օդային դարպասը։ Սա օպերատորին տալիս է լուրջ բանակցային դիրք՝ ավիաընկերությունների, ծառայությունների մատակարարների և նույնիսկ պետության հետ հարաբերություններում։

3. Եկամուտների բազմազան աղբյուրներ
Օդանավակայանը միայն վայրէջք և թռիչք չէ։ Օպերատորը շահում է ոչ օդանավային ծառայություններից՝ առևտրային տարածքներ, ավտոկայանատեղի, սպասարկում, լոգիստիկ լուծումներ։ Երկարաժամկետ պայմանագիրը այս ամենը դարձնում է կանխատեսելի բիզնես։

4. Ռիսկի վերահսկելի բաշխում
Չնայած ներդրումային պարտավորություններին, օպերատորի ռիսկերը մեղմվում են սակագների վերանայման մեխանիզմներով և պահանջարկի աճի հեռանկարով։ Այսինքն՝ ռիսկը կա, բայց այն հաշվարկված է։

Ինչ է շահում պետությունը

1. Խոշոր ներդրումներ՝ առանց անմիջական բյուջետային ծախսի
Պետությունը խուսափում է հարյուր միլիոնավոր դոլարների ուղղակի ներդրումից՝ դրանք տեղափոխելով մասնավոր հատված։ Սա կարևոր է սահմանափակ ֆինանսական հնարավորություններ ունեցող երկրի համար։

2. Ենթակառուցվածքների արդիականացում
Նոր տերմինալներ, տեխնիկական հնարավորությունների ընդլայնում, սպասարկման որակի բարձրացում։ Այս ամենը պետությունը ստանում է առանց ինքնուրույն կառավարման բարդությունների։

3. Միջազգային ստանդարտներին մոտենալու հնարավորություն
Միջազգային օպերատորի ներկայությունը Հայաստանը դարձնում է ավելի ընթեռնելի արտաքին գործընկերների համար՝ թե՛ ավիացիոն, թե՛ ներդրումային ոլորտներում։

4. Սեփականության պահպանում
Պաշտոնապես օդանավակայանները մնում են պետական սեփականություն։ Սա քաղաքական առումով կարևոր փաստարկ է՝ ցույց տալու համար, որ ենթակառուցվածքները չեն վաճառվել։

Որտե՞ղ է հիմնական տարբերությունը

Օպերատորը շահում է վերահսկողություն և կանխատեսելի եկամուտ,
պետությունը՝ զարգացում առանց անմիջական ծախսի, բայց նաև՝ կախվածություն երկարաժամկետ պայմանագրից։

Այստեղ հիմնական ռիսկը ոչ թե ներդրումների չափն է, այլ վերահսկողության կարողությունը։ Եթե պետությունն ունի ուժեղ ինստիտուտներ, պայմանագիրը կարող է աշխատել իր օգտին։ Եթե ոչ՝ նույնիսկ ամենախոշոր ներդրումը կարող է վերածվել սահմանափակ ազդեցություն ունեցող նախագծի։

Այս պատճառով հարցը վերջում կրկին քաղաքական է, ոչ թե տեխնիկական․ արդյո՞ ք Հայաստանը կարող է երկարաժամկետ պայմանագրում մնալ ոչ միայն կողմ, այլ նաև խաղացող։

Hay Azian

«845 գրամ կոկաին՝ ներմուծված առանց ճամպրուկի»

 

«845 գրամ կոկաին՝ ներմուծված առանց ճամպրուկի»

03.02.2026/Նիդ.օրագիր/

Նիդերլանդների Թագավորության մի քաղաքացի, հավանաբար որոշել էր, որ Հայաստան կարելի է գալ ոչ միայն ճամպրուկով, այլ նաև «ներքին բեռով»։ Սակայն ՀՀ Պետական եկամուտների կոմիտեն այդ ստեղծագործ մոտեցումը չի գնահատել։

ՊԵԿ մաքսանենգության դեմ պայքարի վարչությունը օպերատիվ տվյալներ էր ստացել, որ Վիեննա–Երևան չվերթով Հայաստան ժամանած Ռ․Դ․ անունով քաղաքացին կարող է իր հետ ունենալ ոչ այնքան զբոսաշրջային բնույթի «հուշանվերներ»։ Քաղաքացին հասցրել էր նույնիսկ տեղավորվել Երևանի հյուրանոցներից մեկում, սակայն երկար վայելել հայաստանյան հյուրընկալությունը նրան չհաջողվեց։

Մաքսային հսկողության գոտում իրականացված ռենտգենային սկանավորումը պարզեց, որ հյուրի որովայնի շրջանում առկա են օտար մարմիններ, որոնք ակնհայտորեն չեն համապատասխանում առողջ սննդակարգի պահանջներին։

Քաղաքացին տեղափոխվել է «Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոն, որտեղ նրա օրգանիզմից դուրս է բերվել 50 պատիճ «կոկաին» տեսակի թմրամիջոց՝ ընդհանուր 845 գրամ քաշով։ Այլ կերպ ասած՝ մաքսանենգ բեռը հաջողությամբ «հանձնվեց պետությանը»։

Թմրամիջոցների մաքսանենգություն կատարելու հիմնավոր կասկածի հիմքով քաղաքացին ձերբակալվել է, իսկ նրա Հայաստանյան այցը, ըստ ամենայնի, կշարունակվի ոչ թե զբոսաշրջային, այլ իրավական միջավայրում։

----

Տեսանյութում այդ մասին կիսվում է Գյումրիի «Ասպարեզ» մամուլի ակումբի նախագահ Լևոն ԲԱՐՍԵՂՅԱՆԸ

Երբ ամերիկյան պետական պաշտոնյան հանդես է գալիս որպես էթնիկ թուրք քարոզիչ

 

02.02.2026/խմբագրի սյունակ/Նիդ.օրագիր

Էթնիկ թուրք, ԱՄՆ–ի առողջապահական համակարգի բարձրաստիճան պաշտոնյա Mehmet Oz–ը , վերջին շաբաթներին արեց մի բան, որը ժողովրդավարական պետությունում չպետք է համարվի ընդունելի՝

նա առանց կոնկրետ ապացույցների, հրապարակային կերպով թիրախավորեց ամբողջ էթնիկ հայ համայնքը։

Oz–ը ոչ միայն խոսեց ենթադրյալ առողջապահական խարդախությունների մասին, այլ դրանք կապեց Լոս Անջելեսի հայ համայնքի հետ՝ օգտագործելով լեզու և պատկերներ, որոնք ավելի մոտ են քաղաքական քարոզչության, քան պետական վերահսկողության լեքսիկոնին։ Հայերեն ցուցանակներ, համայնքային թաղամաս, և ապա՝ «մաֆիայի» մասին ակնարկներ։ Փաստերի փոխարեն՝ ենթադրություններ։ Օրինական գործընթացների փոխարեն՝ տեսանյութ սոցիալական մեդիայի համար։

Սա պարզապես անպատասխանատու խոսք չէ։ Սա իշխանության դիրքից հնչող մեղադրանք է, որը չի ուղեկցվում ոչ անուններով, ոչ դատական գործերով, ոչ ապացույցներով։ Եվ հենց այստեղ է խնդիրը։

Oz–ը բժիշկ է, բայց այս դեպքում նա գործեց ոչ թե որպես բժշկի, այլ քաղաքական մանիպուլյատորի նման։ Նրա խոսքում նշվում էր ոչ այնքան խարդախության մասին , որքան էթնիկ պատկանելության։ Այդ մոտեցումը վտանգավոր է ցանկացած հասարակության համար, բայց հատկապես այնպիսի երկրում, որտեղ բազմազանությունը պետական արժեք է հռչակված։

Պետք է դա ասել ուղիղ․

էթնիկ թուրք պաշտոնյան, որը տարիներ շարունակ հայտնի է իր քաղաքական և պատմական վիճահարույց դիրքորոշումներով, այս անգամ ընտրեց հայ համայնքը որպես հարմար թիրախ։ Դա չէր կարող չընկալվել պատմական և քաղաքական ենթատեքստով, հատկապես մի համայնքի համար, որը երկար տարիներ պայքարել է ժխտման և պիտակավորման դեմ։

Եթե Oz–ը իրականում ունի խարդախության ապացույցներ, դրանք պետք է ներկայացվեն դատարանում, ոչ թե տեսախցիկի առաջ։ Եթե կան կոնկրետ մեղադրյալներ, նրանք ունեն անուններ, ոչ թե լեզվական կամ մշակութային նշաններ։

Պետական պաշտոնյայի խոսքը կարող է լինել զենք։ Այս դեպքում այն օգտագործվեց ոչ թե հանցագործության դեմ, այլ հասարակական վստահության դեմ։

Եթե այսօր ընդունելի է համայնք մեղադրել ակնարկներով, վաղը դա կարող է վերածվել քաղաքական նորմի։ Ժողովրդավարությունները քայքայվում են ոչ միայն օրենքների խախտմամբ, այլ նաև այն պահին, երբ պետական խոսքը կորցնում է պատասխանատվությունը։

Dr. Oz–ը պարտավոր է պատասխան տալ ոչ միայն իր ասածների բովանդակության, այլ նաև այն վնասի համար, որը հասցվել է մի ամբողջ համայնքի հեղինակությանը։ Իսկ ԱՄՆ–ի ինստիտուտները պարտավոր են ցույց տալ, որ իշխանությունը չի կարող ազատորեն խաղալ էթնիկ ստիգմատիզացիայի հետ։ Ասել ես` ապացուցիր։

When a State Official Speaks Like a Propagandist

In recent weeks, Mehmet Oz, a senior U.S. government official overseeing key federal healthcare programs, crossed a line that should never be crossed in a democratic society:

he publicly targeted an entire ethnic community without presenting concrete evidence.

Under the pretext of combating healthcare fraud, Oz linked alleged wrongdoing to the Armenian community in Los Angeles, using language and imagery that resembled political propaganda rather than responsible public oversight. Armenian-language storefronts, a predominantly Armenian neighborhood, and then vague references to “mafia.” No names. No court cases. No documented proof. Just implication.

This was not a careless slip of the tongue. It was an accusation delivered from a position of power.

Oz is not a journalist, an activist, or a private commentator. He is a federal official whose words carry institutional weight. When such a figure replaces evidence with insinuation, the damage goes far beyond a single news cycle.

It must be stated plainly:

an ethnic Turkish official, long associated with politically sensitive positions, chose to single out the Armenian community through collective suspicion rather than individual accountability. Given the historical context of denial, stigmatization, and ethnic scapegoating faced by Armenians, this choice was neither neutral nor accidental in its impact.

If Oz possesses credible evidence of fraud, the proper venue is a courtroom—not a social media video. Criminal responsibility belongs to individuals, not to languages, neighborhoods, or cultural markers.

Instead of upholding the principles of due process, Oz resorted to a familiar and dangerous shortcut: turning ethnic identity into a proxy for guilt. That is not law enforcement. It is stigmatization.

This is why the episode matters beyond the United States. Democracies do not erode only through broken laws; they erode when officials normalize the idea that identity can justify suspicion. When state power begins to speak the language of “mafias” and “ethnic areas” rather than facts and indictments, it abandons the very standards it claims to defend.

Dr. Oz may be a physician by training, but in this case he acted as a political provocateur, undermining trust in public institutions and placing an entire community under an unwarranted cloud.

Silence in response to such conduct would amount to acceptance. Today it is Armenians. Tomorrow it could be any other community deemed convenient to blame.

This controversy is not about healthcare fraud.

It is about power, language, and accountability—and whether democratic institutions are willing to enforce the limits that protect pluralistic societies from collective suspicion.

Hay Azian

Ադրբեջանը հեռացրել է Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի հղումները Նախիջևանի Սահմանադրության նախաբանից

 

02.02.2026/Նիդ.օրագիր

02.02.2026/Նիդ.օրագիր

Բաքու, 2026 թվականի փետրվարի 2 - Ադրբեջանի Միլի Մեջլիսը (խորհրդարանը) երկրորդ ընթերցմամբ ընդունել է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Սահմանադրության փոփոխությունների նախագիծը, որը նախատեսում է նախաբանից հեռացնել 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի հղումները՝ որպես ինքնավարության հիմք: Այս փոփոխությունները մաս են կազմում ավելի լայն փաթեթի, որն ուղղված է Նախիջևանի ավելի խորը ինտեգրմանը Ադրբեջանի ընդհանուր իրավական համակարգին և կենտրոնացմանը:

Փոփոխությունների հիմնական կետերը

Ներկայիս Սահմանադրության նախաբանում նշվում է, որ Նախիջևանի ինքնավարության հիմքերը դրվել են 1921 թվականի մարտի 16-ի Մոսկվայի պայմանագրով (ՌՍՖՍՌ-ի և Թուրքիայի միջև) և հոկտեմբերի 13-ի Կարսի պայմանագրով (Թուրքիայի և Անդրկովկասյան հանրապետությունների միջև): Այս պայմանագրերը հաստատում են Նախիջևանը որպես Ադրբեջանի անբաժանելի մաս և սահմանում նրա տարածքային սահմանները: Պայմանագրերը նաև ամրագրում են Նախիջևանի կարգավիճակը՝ սկսած 1921 թվականից որպես սոցիալիստական հանրապետություն, հետագայում՝ ինքնավար շրջան և ինքնավար հանրապետություն:

Նոր տարբերակում այս հղումները հեռացվում են, և փոխարենը ընդգծվում է, որ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունը Ադրբեջանի Հանրապետության անբաժանելի մասն է: Սահմանադրության հիմք են հռչակվում 1991 թվականի օգոստոսի 30-ի «Ադրբեջանի Հանրապետության պետական անկախության վերականգնման մասին» հռչակագիրը, 1991 թվականի հոկտեմբերի 18-ի «Ադրբեջանի Հանրապետության պետական անկախության մասին» սահմանադրական ակտը, ինչպես նաև 1995 թվականի նոյեմբերի 12-ին համաժողովրդական հանրաքվեով ընդունված Ադրբեջանի Սահմանադրությունը:

Բացի նախաբանից, փոփոխությունները ներառում են.

Նոր հոդվածների ավելացում (3-1 և 28-1 հոդվածներ), որոնք, հավանաբար, վերաբերում են վարչական և իրավական կարգավորումներին:

Մեկ հոդվածի (5-րդ հոդված) հեռացում, որը վերաբերում էր Նախիջևանի «բարձրագույն պաշտոնյային» և նրա լիազորություններին:

Մի շարք այլ հոդվածների խմբագրումներ, որոնք ուղղված են իշխանության կենտրոնացմանը:

Օրինակ, փոփոխությունները սահմանափակում են Նախիջևանի Գերագույն ժողովի նախագահի լիազորությունները, իսկ ինքնավար հանրապետության կաբինետը ենթարկվելու է Ադրբեջանի նախագահին: Փաստացի, գործադիր իշխանության գլխավոր մարմինը դառնալու է նախագահի ներկայացուցիչը:

Պատմական համատեքստը

1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը կնքվել են խորհրդային Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև՝ Անդրկովկասի սահմանների վերաբերյալ: Այս պայմանագրերով Նախիջևանը ճանաչվել է որպես ինքնավար տարածք Ադրբեջանի կազմում, իսկ Թուրքիան երաշխավորել է նրա կարգավիճակը: Այս հղումների հեռացումը կարող է մեկնաբանվել որպես Ադրբեջանի փորձ՝ նվազեցնել Ռուսաստանի և Թուրքիայի պատմական ազդեցությունը տարածաշրջանում և ամրապնդել սեփական սուվերենությունը: Սակայն որոշ վերլուծաբաններ նշում են, որ դա կարող է հակասել պայմանագրերի դրույթներին, հատկապես եթե Ադրբեջանը ծրագրում է թուրքական ռազմաբազա տեղակայել Նախիջևանում, ինչը կարող է առաջացնել Ռուսաստանի և Իրանի մտահոգությունները:

Փոփոխությունների նախագիծը առաջին ընթերցմամբ ընդունվել է 2025 թվականի հուլիսի 8-ին, իսկ երկրորդ ընթերցումը տեղի է ունեցել 2026 թվականի փետրվարի 2-ին: Ադրբեջանական լրատվամիջոցները, ինչպես APA-ն և Trend-ը, ներկայացնում են այս փոփոխությունները որպես տեխնիկական ճշգրտումներ և ինտեգրման քայլեր, մինչդեռ հայկական աղբյուրները, ինչպես News.am-ը, փաստացիորեն հաղորդում են դրա մասին առանց խորքային մեկնաբանությունների:

Հնարավոր հետևանքները և արձագանքները

Այս փոփոխությունները տեղավորվում են Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի քաղաքականության շրջանակներում, որն ուղղված է տարածաշրջանային առաջնորդությանը և Տրանսկասպյան միջանցքի զարգացմանը: Կենտրոնացումը կարող է նվազեցնել Նախիջևանի ինքնավարությունը, ինչը որոշ փորձագետներ մեկնաբանում են որպես քայլ դեպի ավելի միասնական պետական կառուցվածք:

Հայկական կողմում հատուկ արձագանքներ չեն գրանցվել այս փոփոխությունների վերաբերյալ, սակայն տարածաշրջանային համատեքստում դա կարող է ազդել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև բանակցությունների վրա, հատկապես Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխությունների պահանջների ֆոնին: Ադրբեջանը պահանջում է հեռացնել Հայաստանի Սահմանադրության նախաբանից Արցախի վերաբերյալ հղումները, ինչը կարող է հանգեցնել այս հարցով հանրաքվեի:

Այս զարգացումները ցույց են տալիս տարածաշրջանային քաղաքականության դինամիկան, որտեղ պատմական պայմանագրերը կորցնում են իրենց նախկին նշանակությունը՝ զիջելով խաղի նոր կանոններին:

Սա կարելի է համարել Հայաստանի նկատմամբ Ռուսաստանի սխալ քաղաքականության անդառնալի հետևանք:

Hay Azian

Նկարը` հայկական մամուլից

Հայ Առաքելական եկեղեցական ծառայություն Ասենում

31.01.2026/Նիդ.օրագիր

2026 թվականի առաջին հայկական եկեղեցական ծառայությունը հանդիսավոր կերպով մատուցվեց Ասեն քաղաքում։ Սուրբ Պատարագը նշանավորվեց հատուկ արարողություններով՝ կնքահոր օծմամբ և ջրի օրհնությամբ՝ ի հիշատակ մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի մկրտության։ Այս խորհրդանշական արարողությունները հավատացյալների համար դարձան հոգևոր նորոգման և հավատքի զորացման կարևոր պահեր։

Ծառայությունը կազմակերպվել էր Նիդերլանդների Հայ Առաքելական Եկեղեցու շրջանակում` Ասենի հայ համայնքի կողմից։ Այն ընդգծեց համայնքային կյանքի ակտիվացումը և հայ հավատացյալների միասնական մասնակցությունը եկեղեցական կյանքին տարածաշրջանում։

Ըստ առկա տեղեկությունների՝ Ասենում հայ եկեղեցական ծառայությունները նպատակ ունեն կրել պարբերական բնույթ, որի վերաբերյալ լրացուցիչ մանրամասներ կտեղեկացվեն առաջիկայում։ Համայնքը սիրով հրավիրում է բոլորին մասնակցելու հաջորդ ծառայություններին և միասին շարունակելու հոգևոր կյանքը։

Armeense Kerk Assen

Ասսենի Հայ Առաքելական Եկեղեցին նպատակ ունի բավարարել Դրենտեի, Խրոնինգենի և Ֆրիզլանդի Հայ համայնքի կրոնական կարիքները։

Սա նաև ներառում է տնօրհնեք, այցելություններ հիվանդներին և կարիքավորների հետ հոգևոր զրույցներ անցկացնելը։

Համագործակցություն կա Ասսեն, Հոխեվեյն, խրոնինգեն և Դրախտեն քաղաքների միջև, շեշտը դնելով հոգևոր, մշակութային և հայրենասիրական գործունեության վրա:

Ամեն ամիս, Խրոնինգենում տեղի է ունենում Աստվածաշնչի սերտողություն:

Միացե՛ք մեզ:

E-mail: armeensekerk@yahoo.com

Instagram: armeensekerkassen

Facebook: armeensekerkassen