Հիքմեթ Հաջիևը Ստեփանակերտում դիվանագետներին ցույց է տվել մեծածավալ հատորներ և դրանց դատարկ էջերի հիման վրա դրանք ներկայացրել որպես հայկական պատմական կեղծիք։ Սակայն այդ ցուցադրությունն ինքնին նման եզրակացության ապացույց չէ։
Առաջին. Դատարկ էջը չի ապացուցում, որ ցուցանմուշը կեղծ է։ Թանգարանային ցուցադրության ժամանակ կարող է ներկայացվել ընդամենը այն էջը կամ հատվածը, որն անհրաժեշտ է տվյալ նյութը ցուցադրելու համար։
Երկրորդ. Եթե ցուցադրված հատորը եղել է որևէ բնագրի ցուցադրական տարբերակ, ֆաքսիմիլե, պատճեն կամ մակետ, դրա դատարկ էջերը որևէ կերպ չեն ապացուցում պատմական կեղծարարություն։
Երրորդ. Հաջիևը չի ներկայացրել ցուցանմուշի գույքագրման տվյալները, թանգարանային կատալոգը, ստեղծման տարեթիվը, հեղինակին կամ այն փաստաթուղթը, որով ապացուցվում է, որ այդ առարկան երբևէ ներկայացվել է որպես ամբողջական հին ձեռագիր։
Չորրորդ. Եթե խոսքը իրական պատմական ձեռագրի մասին է, ապա հիմնական հարցը ոչ թե «ինչու են էջերը դատարկ», այլ՝ որտե՞ղ է բնագիրը։ Դրա գտնվելու վայրը, ծագումը և թանգարանային գրանցումը պետք է ներկայացվեն հանրությանը։
Հինգերորդ. Դատարկ էջերից մինչև «հայկական կեղծիք» կա մի ամբողջ չապացուցված տրամաբանական շղթա։ Այդ կապը պետք է հաստատվի փաստաթղթերով և մասնագիտական փորձաքննությամբ, ոչ թե միայն ցուցադրական թերթումով։
Վեցերորդ. Հաջիևը դիվանագետներին ցույց է տվել առարկայի տեսանելի վիճակը, բայց չի ներկայացրել դրա ամբողջ պատմությունը։ Առանց պատմության՝ ցուցադրությունը կարող է ստեղծել տպավորիչ, սակայն միակողմանի տպավորություն։
Յոթերորդ. Եթե ադրբեջանական կողմը հայտարարում է, որ սա հաստատված կեղծիք է, ապա ապացուցման պարտականությունն իր վրա է։ Պետք է հրապարակվեն սկզբնաղբյուրները, թանգարանային փաստաթղթերը և մասնագիտական եզրակացությունը։
«Նիդերլանդական օրագրի» եզրակացությունը. Հիքմեթ Հաջիևի ցուցադրությունը կարող է առաջացնել հարցեր, բայց դատարկ էջերը դեռևս չեն ապացուցում ոչ ձեռագրի կեղծ լինելը, ոչ էլ հայկական պատմական կեղծարարության գոյությունը։ Մինչև համապատասխան փաստաթղթերի և մասնագիտական ապացույցների հրապարակումը «հայկական ֆալսիֆիկատ» ձևակերպումը պետք է դիտարկել որպես ադրբեջանական կողմի պնդում, այլ ոչ թե հաստատված պատմական փաստ։
What Did Hikmet Hajiyev Actually Show Diplomats? The Netherlands Diary’s Counterarguments
Hikmet Hajiyev showed diplomats large volumes in Stepanakert and presented them, on the basis of their blank pages, as examples of Armenian historical falsification. However, the display itself does not constitute evidence for such a conclusion.
First. A blank page does not prove that an exhibit is a forgery. In a museum exhibition, only the page or section necessary to present a particular subject may be displayed.
Second. If the displayed volume was a presentation copy, facsimile, reproduction, or model of an original, the presence of blank pages does not in itself prove historical falsification.
Third. Hajiyev did not present the exhibit’s inventory records, museum catalogue, date of creation, author, or any document demonstrating that the object had ever been presented as a complete ancient manuscript.
Fourth. If the object is claimed to be a genuine historical manuscript, the central question is not “Why are the pages blank?” but rather: Where is the original? Its location, provenance, and museum registration should be made public.
Fifth. There is an entire unproven logical chain between blank pages and the conclusion that this is an “Armenian forgery.” That connection must be established through documentary evidence and professional examination, not merely by turning the pages of the exhibit.
Sixth. Hajiyev showed diplomats the visible condition of the object, but did not present its complete history. Without that history, the display can create an impressive but one-sided impression.
Seventh. If the Azerbaijani side claims that this is a proven forgery, then the burden of proof lies with the party making that claim. The primary sources, museum documentation, and expert conclusions should be made public.
The Netherlands Diary’s conclusion: Hajiyev’s display may raise questions, but blank pages do not, by themselves, prove either that the manuscript is a forgery or that Armenian historical falsification took place. Until the relevant documentation and expert evidence are made public, the description “Armenian forgery” should be regarded as a claim made by the Azerbaijani side, rather than as an established historical fact.
Что на самом деле Хикмет Гаджиев показал дипломатам? Контраргументы «Нидерландского дневника»
Хикмет Гаджиев показал дипломатам в Степанакерте массивные тома и на основании наличия в них пустых страниц представил их как пример армянской исторической фальсификации. Однако сама эта демонстрация не является доказательством такого вывода.
Во-первых. Пустая страница не доказывает, что экспонат является подделкой. В музейной экспозиции может быть представлена только та страница или часть материала, которая необходима для демонстрации конкретного содержания.
Во-вторых. Если представленный том являлся выставочной версией оригинала, факсимиле, копией или макетом, наличие в нём пустых страниц само по себе не доказывает историческую фальсификацию.
В-третьих. Гаджиев не представил инвентарные данные экспоната, музейный каталог, дату его создания, имя автора либо документ, подтверждающий, что данный предмет когда-либо выдавался за полноценную древнюю рукопись.
В-четвёртых. Если речь действительно идёт о подлинной исторической рукописи, главный вопрос заключается не в том, «почему страницы пустые», а в другом: где находится оригинал? Его местонахождение, происхождение и музейная регистрация должны быть представлены общественности.
В-пятых. Между пустыми страницами и выводом о том, что перед нами «армянская фальсификация», существует целая цепочка недоказанных предположений. Эта связь должна быть подтверждена документами и профессиональной экспертизой, а не простой демонстрацией страниц.
В-шестых. Гаджиев показал дипломатам лишь видимое состояние предмета, но не представил его полную историю. Без исторического и музейного контекста такая демонстрация может создавать впечатляющее, но одностороннее впечатление.
В-седьмых. Если азербайджанская сторона утверждает, что перед дипломатами была продемонстрирована доказанная подделка, то именно она должна представить доказательства. Необходимо опубликовать первоисточники, музейную документацию и заключения специалистов.
Вывод «Нидерландского дневника»: демонстрация Хикмета Гаджиева может вызывать вопросы, однако пустые страницы сами по себе не доказывают ни поддельность рукописи, ни факт армянской исторической фальсификации. До публикации соответствующих документов и профессиональных экспертных заключений формулировку «армянская фальсификация» следует рассматривать как утверждение азербайджанской стороны, а не как установленный исторический факт.
.jpg)
.jpg)
.png)
-13.jpg)
