ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՁԱՅՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՑ․ Երևանը չորս օրով դառնում է համահայկական երկխոսության կենտրոն
Նոյեմբերի 5-ին Երևանը դարձավ աշխարհի տարբեր ծայրերից Հայաստան ժամանած հայերի հանդիպման, շփման և երկխոսության քաղաք։ Մեկնարկեց Համաշխարհային հայկական երրորդ գագաթնաժողովը՝ չորս օրով իր շուրջը համախմբելով Հայաստանից և Սփյուռքի տարբեր համայնքներից ժամանած հարյուրավոր մասնակիցների։
Գագաթնաժողովի առաջին օրը դեռևս լիարժեք աշխատանքային քննարկումների օր չէր, սակայն հենց առաջին հանդիպումներից ու զրույցներից արդեն զգացվում էր, որ Երևան են եկել ոչ միայն պաշտոնական պատվիրակություններ, այլև մարդիկ՝ իրենց համայնքների փորձով, մտահոգություններով, սպասումներով և հայրենիքի հետ կապը պահպանելու սեփական պատմություններով։
Վարչապետի հանդիպումը Սփյուռքի գործերի հանձնակատարների հետ
Գագաթնաժողովի հանդիսավոր բացման օրը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ընդունեց Սփյուռքի գործերի հանձնակատարներին, ովքեր Երևանում են գտնվում Համաշխարհային հայկական երրորդ գագաթնաժողովին մասնակցելու նպատակով։
Վարչապետը ողջունեց ներկաներին և անդրադարձավ վերջին տարիներին ձևավորված նոր ինստիտուտին՝ Սփյուռքի գործերի հանձնակատարի համակարգին՝ կարևորելով դրա դերակատարումը Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարի ղեկավարության ներքո։
Հանդիպման ընթացքում Նիկոլ Փաշինյանը խոսեց նաև նոր Սահմանադրության նախագծում Հայաստան–Սփյուռք հարաբերություններին վերաբերող դրույթների մասին։
Նա, մասնավորապես, նշեց, որ Հայաստանը եկել է այն եզրակացության, որ վերջնանպատակը, ի վերջո, հայրենադարձությունն է՝ այնպիսի պայմանների ստեղծումը, որպեսզի մարդիկ իրենց կյանքի և կենսագործունեության կենտրոնը համարեն Հայաստանի Հանրապետությունը։
Հանդիպման ընթացքում քննարկվել են նաև Հայաստան–Սփյուռք հարաբերությունների զարգացմանը վերաբերող մի շարք հարցեր, այդ թվում՝ Սփյուռքի գործերի հանձնակատարների և դիվանագիտական ներկայացուցչությունների արդյունավետ փոխգործակցությունը, ինչպես նաև Հայաստան–Սփյուռք համակարգային և արդյունավետ համագործակցության ընդլայնումը։
Այս հանդիպման մանրամասները «Նիդերլանդական Օրագիրն» արդեն ներկայացրել է առանձին հրապարակմամբ։
Երեկոյան՝ «Մերիդիան»-ում
Օրվա երկրորդ կարևոր հանգրվանը Երևանի «Մերիդիան» ցուցահանդեսների և միջոցառումների կենտրոնում էր։
Երեկոյան այստեղ տեղի ունեցավ Համաշխարհային հայկական երրորդ գագաթնաժողովի հանդիսավոր բացման արարողությունը։ Հնչեց Հայաստանի Հանրապետության հիմնը, և պաշտոնական բեմում հնչեցին գագաթնաժողովի հիմնական ուղերձները։
Ողջույնի խոսքով հանդես եկան ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահ Ռուբեն Ռուբինյանը և ՀՀ սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատար Զարեհ Սինանյանը։
Զարեհ Սինանյանն իր ելույթում ընդգծեց Հայաստան–Սփյուռք հարաբերությունների որակական նոր փուլի անհրաժեշտությունը։ Նրա խոսքով՝ ժամանակակից մարտահրավերների պայմաններում Սփյուռքի ներուժի ներգրավումը պետք է դառնա համակարգված և ինստիտուցիոնալ գործընթաց՝ զգացմունքային կապերից անցնելով դեպի պետականաշինությանը, տնտեսական զարգացմանը և անվտանգային միջավայրի ամրապնդմանը միտված գործնական ծրագրեր։
Կարևորվեցին նաև երկկողմ վստահության վերականգնումը, համահայկական ցանցերի արդյունավետ գործարկումը և հայրենադարձության խթանման ուղղությամբ շարունակական քայլերը։
ՀՀ ԱԺ նախագահ Ռուբեն Ռուբինյանն անդրադարձավ Հայաստանի արտաքին քաղաքական առաջնահերթություններին, տարածաշրջանային անվտանգությանը և խաղաղության օրակարգին՝ ընդգծելով Հայաստանի ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության պահպանման և միջազգային ասպարեզում երկրի դիրքերի ամրապնդման կարևորությունը։
Նա ևս կարևորեց Սփյուռքի քաղաքական, դիվանագիտական և փորձագիտական ներուժը՝ որպես Հայաստանի կայուն ապագայի ձևավորման կարևոր բաղադրիչ։
Բացման արարողությանը ներկա էին ՀՀ գործադիր և օրենսդիր մարմինների ներկայացուցիչներ, Հայաստանում հավատարմագրված դիվանագիտական կորպուսի անդամներ, Սփյուռքի տարբեր համայնքների ներկայացուցիչներ, միջազգային և հասարակական կազմակերպությունների ղեկավարներ, փորձագետներ և հասարակական ու մշակութային գործիչներ։
Երեկոն եզրափակվեց պաշտոնական ընդունելությամբ և մշակութային ծրագրով։
Իսկ պաշտոնական դահլիճներից դուրս սկսվեց ամենակարևոր մասը՝ մարդկային շփումը
Գագաթնաժողովները միայն ամբիոններից հնչող ելույթները չեն։
Երբ պաշտոնական արարողությունն ավարտվում է, մարդիկ սկսում են խոսել իրար հետ՝ ծանոթանալ, պատմել իրենց համայնքների մասին, համեմատել փորձը, քննարկել խնդիրները, հիշել անցած ճանապարհը և մտածել վաղվա մասին։
Հենց այդպիսի մի ջերմ հանդիպում ունեցավ «Նիդերլանդական Օրագրի» Հայաստանյան թղթակից Նաիրա Գասպարյանը՝ գագաթնաժողովին ներկա Նիդերլանդների հայ համայնքի մի խումբ ներկայացուցիչների հետ։ Նիդերլանդներից մեր մյուս մասնակիցներին կխնդրեինք մոտենալ ու ծանոթանալ մեր թղթակցի հետ:
Զրույցը շատ արագ դուրս եկավ պաշտոնական շրջանակներից։ Խոսեցին հայրենիքի, Սփյուռքի, հայապահպանության, երիտասարդության, լեզվի, համայնքային կյանքի և, իհարկե, այն մասին, թե ինչ դեր կարող է ունենալ լրատվամիջոցը Հայաստանի և Սփյուռքի միջև կապը պահպանելու գործում։
Հոլանդահայ համայնքի ներկայացուցիչները կարևորեցին «Նիդերլանդական Օրագրի» դերը՝ որպես Հայաստանի և Սփյուռքի միջև մշտական կապի յուրահատուկ հարթակ։
Նրանք նշեցին, որ պարբերականը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն տեղեկանալու Հայաստանի իրադարձություններին, այլև տեսնելու, թե ինչ է կատարվում աշխարհի տարբեր հայկական համայնքներում։ Իսկ Սփյուռքում ապրող մարդու համար այդ կապը հաճախ պարզապես տեղեկատվություն չէ․ այն հայրենիքի հետ ամենօրյա շփման մի ձև է։
Նիդերլանդներից՝ Հայաստան, Հայաստանից՝ Նիդերլանդներ
Զրույցի մասնակիցները, միաժամանակ ապրելով հոլանդական հասարակության մեջ և պահպանելով հայկական ինքնությունը, տարիներ շարունակ զբաղվում են համայնքային, մշակութային, կրթական և հասարակական գործունեությամբ։
Նրանց պատմությունները տարբեր են, սակայն ընդհանուր մի բան ունեն՝ հայրենիքի հետ կապը չկորցնելու ցանկությունը։
Զրույցին մասնակցում էին Նիդերլանդների հայ համայնքի տարբեր ոլորտներում գործունեություն ծավալող ներկայացուցիչներ։
Սվետլանա Անդրեսյանը երկարամյա համայնքային և հասարակական գործունեությունից հետո այսօր Նիդերլանդներում ներկայացնում է Հայաստանի առևտրաարդյունաբերական պալատը՝ ակտիվորեն նպաստելով հայ-հոլանդական տնտեսական, գործարար և առևտրային կապերի զարգացմանը։
Մաթո Հախվերդյանը Նիդերլանդներում Սփյուռքի գործերի հանձնակատարն է։
Անուշավան Գերագօսեանը Հաագայի Աբովյան հայկական մշակութային միության և Նիդերլանդների հայկական կազմակերպությունների ֆեդերացիայի՝ FAON-ի անդամ է։ Նրա և գործընկերների ջանքերով Հաագայում տարիներ շարունակ կազմակերպվել են հայկական օրակարգին առնչվող քաղաքական և մշակութային միջոցառումներ՝ այդ թվում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և Արցախի իրավունքների պաշտպանության թեմաներով։
Ինգե Դրոստը Հաագայի նույն կառույցների քարտուղարն է և իր գործունեությամբ կարևոր դեր ունի հոլանդական քաղաքական ու հասարակական շրջանակների հետ հայկական օրակարգի շուրջ երկխոսության ձևավորման գործում։
Սվետա Աբրահամյանը ղեկավարում է Նայմեխենի հայկական կիրակնօրյա ՎԱՆ դպրոցը՝ իր աշխատանքը նվիրելով երեխաների հայեցի դաստիարակությանը, մայրենի լեզվի ուսուցմանը և ազգային ինքնության պահպանմանը։
Իլտա Սիմոնեանը, որպես երգչուհի և մշակույթի ու վոկալի մասնագետ, եվրոպական բեմերում ներկայացնում է հայկական դասական և ժողովրդական երաժշտությունը՝ հայկական մշակույթի արժեքները հասցնելով նաև հոլանդացի հանդիսատեսին։
Լևոն Սարկիսը Մաստրիխտի հայ համայնքի ղեկավարն է՝ համակարգելով Նիդերլանդների հարավային հատվածում բնակվող հայերի համայնքային, մշակութային և հայրենասիրական նախաձեռնությունները։
Զրույցին մասնակցում էին նաև համայնքային ակտիվ գործիչներ՝ Քրիստինա Վիրաբյանը, Էլիզա Ակոպովան, Կարեն Ղուկասյանը և Կարինե Քլյանը, որոնք իրենց ամենօրյա գործունեությամբ աջակցում են հայապահպան ծրագրերին, մշակութային նախաձեռնություններին և Հայաստան–Սփյուռք կապերի ամրապնդմանը։
«Ամենակարևոր խնդիրը միասնականությունն ու համերաշխությունն է»
Զրույցի ընթացքում հնչած մտքերից մեկը կարծես միավորում էր բոլոր մասնակիցներին։
Հայաստան–Սփյուռք հարաբերությունների ամենակարևոր խնդիրը միասնականությունն ու համերաշխությունն է։
Հոլանդահայերի համոզմամբ՝ արդյունավետ և կայուն համագործակցության հիմքում պետք է լինի վերկուսակցական, ապաքաղաքականացված և բացառապես հայանպաստ շփումը։
Նրանց կարծիքով՝ միայն այդպիսի միջավայրում հնարավոր կլինի տարբեր համայնքների մարդկային, մասնագիտական, տնտեսական և մշակութային ներուժը միավորել ընդհանուր նպատակների շուրջ։
Բայց միասնականության մասին խոսելիս զրույցն անխուսափելիորեն հասավ մեկ այլ կարևոր հարցի՝ ինչո՞ւ են մարդիկ, հատկապես երիտասարդները, հեռանում Հայաստանից։
Անուշավան Գերագօսեանը հենց այս ցավոտ հարցն առանձնացրեց։
Նրա համոզմամբ՝ Սփյուռքում ապրող շատ հայեր պատրաստ կլինեն վերադառնալ Հայաստան, եթե երկրում ստեղծվեն կայուն և արժանապատիվ կենսագործունեության պայմաններ։
Այս միտքը գուցե հենց այն կետն է, որտեղ պաշտոնական ելույթները և համայնքային իրական կյանքը հանդիպում են։
Հայրենադարձությունը կարող է լինել նպատակ, բայց դրա ճանապարհը սկսվում է վստահությունից, անվտանգությունից, աշխատանքի հնարավորությունից, արժանապատիվ կյանքից և այն համոզմունքից, որ հայրենիքում մարդու ապագան հնարավոր է կառուցել։
Հայկական ինքնությունը՝ լեզվից մինչև համայնք
Զրույցի մասնակիցները ևս մեկ կարևոր շեշտադրում արեցին։
Հայապահպանության հիմքում լեզուն և ինքնությունն են։
Դպրոցը, եկեղեցին, մշակութային կենտրոնը, համայնքային միջոցառումը, հայկական երգը, գիրքը, ընտանիքում հայերեն խոսելը և հայրենիքի հետ մշտական կապը՝ այս ամենը միասին ձևավորում է այն միջավայրը, որտեղ հաջորդ սերունդը կարող է պահպանել իր հայկական ինքնությունը։
Նիդերլանդների հայ համայնքն ունի իր պատմական արմատները, կրթական ու մշակութային կառույցները, եկեղեցիները և ակտիվ հասարակական կյանքը։
Այդ շարքում կարևոր դեր ունեն Ամստերդամի Սուրբ Հոգի, Մաստրիխտի Սուրբ Կարապետ և Ալմելոյի հայկական եկեղեցիները, ինչպես նաև կիրակնօրյա դպրոցներն ու մշակութային կենտրոնները։
Եվ, թերևս, հենց այսպիսի մարդկանց շնորհիվ է, որ հայ լինելը Նիդերլանդներում միայն անցյալի հիշողություն չէ, այլ՝ ներկա կյանք։
Գագաթնաժողովի առաջին օրվա վերջում
Նոյեմբերի 5-ը դեռ միայն սկիզբն էր։
Մի կողմում՝ պաշտոնական ընդունելություններ, ելույթներ և քաղաքական ուղերձներ, մյուս կողմում՝ մարդկանց հանդիպումներ, ձեռքսեղմումներ, նոր ծանոթություններ և երկար զրույցներ։
Եվ հենց այդ երկու իրականությունների հատման կետում էլ երևում է Հայաստան–Սփյուռք հարաբերությունների իրական պատկերը։
Գագաթնաժողովը կարող է ունենալ օրակարգ, թեմաներ և պաշտոնական ձևակերպումներ, բայց դրա իրական արժեքը, թերևս, չափվում է նաև նրանով, թե քանի նոր կապ է ստեղծվում, քանի հին կապ է վերականգնվում, քանի միտք է լսելի դառնում և քանի մարդ է Երևանից վերադառնում իր համայնք՝ նոր գաղափարով ու նոր գործելու պատրաստակամությամբ։
Նիդերլանդների հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ մեր առաջին զրույցն ավարտվեց ոչ թե հրաժեշտով, այլ նոր հանդիպման պայմանավորվածության զգացողությամբ։
Առջևում դեռ երեք օր կա։
Նոյեմբերի 6-ից Համաշխարհային հայկական երրորդ գագաթնաժողովը անցնում է լիարժեք աշխատանքային փուլին։
Օրակարգում են Հայաստան–Սփյուռք հարաբերությունների զարգացումը, Հայաստանի առաջնահերթությունները, ժողովրդավարությունը, խաղաղությունն ու անվտանգությունը, տեխնոլոգիական առաջընթացը, տնտեսական զարգացումն ու ներդրումները, ինչպես նաև տարբեր ոլորտներում Հայաստան–Սփյուռք համագործակցության ընդլայնումը։
«Նիդերլանդական Օրագիրը» շարունակելու է հետևել գագաթնաժողովի աշխատանքներին՝ փորձելով պաշտոնական խոսքերի կողքին լսելի դարձնել նաև մարդկանց ձայնը։
Որովհետև Սփյուռքի ձայնը միայն դահլիճներից հնչող ելույթը չէ։
Այն նաև այն մարդկանց ձայնն է, ովքեր ապրում են հազարավոր կիլոմետրեր հեռու, բայց իրենց մտքով, աշխատանքով, մշակույթով ու սիրով շարունակում են ապրել Հայաստանի հետ։
Երևանը չորս օրով դարձավ համահայկական երկխոսության կենտրոն։
Իսկ երկխոսությունը սկսվում է այն պահին, երբ մարդիկ իսկապես լսում են միմյանց։
«Նիդերլանդական օրագիր»
Օգտագործվել են օրվա և արխիվային 2 լուսանկար
