2026թ. ապրելու ապրիլը-2

Ապրիլյան մեր լրահոսից` 2026

Ծաղիկները՝ մայրության և գեղեցկության խորհրդանիշներ

10.04.2026/Նիդ.օրագիր

Հայկական մշակույթում ծաղիկները երբեք պարզապես գեղեցկություն չեն եղել։ Դրանք խոսում են սիրով, նվիրումով և կյանքի շարունակությամբ։ Հատկապես Մայրության և գեղեցկության տոնին՝ ապրիլի 7-ին ու դրանից հետո, ծաղիկները դառնում են ամենավառ լեզուն, որով մենք երախտագիտություն ենք հայտնում մայրերին, տատիկներին և բոլոր հայուհիներին։

Ավանդույթի համաձայն՝ այս օրը ընտանիքները նվիրում են ոչ միայն վարդեր և այլ ծաղիկներ, այլև թարմ ծաղկած ճյուղեր՝ որպես նոր կյանքի, աճի և վերածննդի խորհրդանիշ։ Այս սովորույթը արմատներ ունի հին հայկական պտղաբերության մշակույթում, որտեղ մայրությունը պաշտվում էր որպես ամենամեծ հրաշք։

Կարմիր կակաչը (մակ) հայկական ամենախոր սիմվոլներից է։ Այն մարմնավորում է պտղաբերությունը, կյանքի շարունակությունը և մայրական զոհաբերական սերը։ Կակաչի վառ կարմիր գույնը հիշեցնում է հայրենի հողի և մայրական սիրո անսպառ ուժը։

Վարդը՝ հատկապես կարմիր և վարդագույն, միշտ եղել է գեղեցկության և սիրո դասական խորհրդանիշը։ Հայկական ընտանիքներում վարդ նվիրելը մայրին նշանակում է հիացմունք և խորին երախտագիտություն։ Փշերը խոսում են մայրության դժվարին ճանապարհի մասին, իսկ ծաղկի նուրբ գեղեցկությունը՝ այդ ճանապարհի պարգևած ուրախության մասին։

Անմոռուկը՝ նուրբ կապույտ ծաղիկը, խորհրդանշում է հավերժական հիշողությունը և մաքուր, անսահման մայրական սերը։ Հայկական բանահյուսության մեջ այն հաճախ կապվում է այն սիրո հետ, որ երբեք չի մոռացվում՝ սերունդից սերունդ փոխանցվող սեր։

Նուռի ծաղիկը և նրա վառ կարմիր պտուղը հայկական մշակույթում ամենաուժեղ սիմվոլներից են պտղաբերության և մայրության համար։ Բազմահատիկ նուռը ներկայացնում է ընտանիքի միասնությունը և սերունդների անդադար շարունակությունը։

Բացի այդ, Կենաց ծառի ծաղկած ճյուղերը հայկական ծեսերում միշտ խորհրդանշել են ընտանիքի աճը, նոր կյանքի ծնունդը և մայրության բարգավաճումը։

Այսօր՝ Մայրության և գեղեցկության տոնին, երբ մենք նվիրում ենք ծաղիկներ մեր հայուհիներին, մենք ոչ միայն գեղեցկություն ենք պարգևում։ Մենք հարգում ենք այն մեծ սերը, ուժն ու նվիրումը, որով նրանք շարունակում են մեր ազգի կյանքը։

Թող յուրաքանչյուր ծաղիկ, որ այսօր կհասնի մայրերին, խոսի անասելի շնորհակալության և անսահման հպարտության մասին։

Լուսանկարներում` Գարուն ու ծաղիկ Նիդերլանդներում (Լուս` Հայկի)

 Փոխդեսպանն ու հյուպատոսը Երևանում և Հաագայում ավարտել են դիվանագիտական  առաքելությունը

12.04.2026թ/Նիդ.օրագիր

Հայաստանում Նիդերլանդների Թագավորության պաշտոնական կայքը տեղեկացնում է, որ Նիդերլանդների փոխդեսպան Թիմեն Կաուվենարը ավարտել է իր դիվանագիտական առաքելությունը Հայաստանում։

Պարոն Կաուվենարը վերադառնում է Նիդերլանդներ՝ անցնելով վաստակած հանգստի։ Նրա երկարամյա և նվիրված ծառայությունը նշանակալի հետք է թողել հայ-նիդերլանդական հարաբերությունների զարգացման պատմության մեջ։ Իր գործունեության ընթացքում նա առանձնացել է պրոֆեսիոնալիզմով, հետևողականությամբ և համագործակցության խորացմանն ուղղված անկեղծ հանձնառությամբ։

Միևնույն ժամանակ, «Նիդերլանդական օրագրի» փոխանցմամբ, Նիդերլանդներում ավարտել է իր դիվանագիտական ծառայությունը նաև Հայաստանի Հանրապետության հյուպատոս Տիգրան Սարգսյանը՝ ևս ներդրում ունենալով երկու երկրների միջև կապերի ամրապնդման գործում։

Երկու դիվանագետների գործունեությունը կարևոր դեր է խաղացել Հայաստանի և Նիդերլանդների միջև գործընկերության զարգացման, փոխվստահության ամրապնդման և բազմակողմ համագործակցության ընդլայնման գործում։

🤝 Նրանց ներդրումը շարունակելու է իր դրական ազդեցությունը  հայ-նիդերլանդական հարաբերությունների հետագա զարգացմանը ։ 

Մաղթում ենք Թիմեն Կաուվենարին և Տիգրան Սարգսյանին քաջառողջություն, բարօրություն և նոր հաջողություններ կյանքի և գործունեության հաջորդ փուլերում։

ՆՈՐ ՓՈՓՈԽՈւԹՅՈւՆՆԵՐ ԵՎՐՈՊԱ ԱՅՑԵԼԵԼՈւ ՀԱՄԱՐ

12.04.2026/Նիդ.օրագիր

Եվրոպական Միությունը ապրիլի 10-ից սկսել է ներդնել նոր սերնդի թվային սահմանային վերահսկման համակարգ՝ Entry/Exit System, որը նախատեսված է բարելավելու Շենգենյան գոտի մուտք գործող երրորդ երկրների քաղաքացիների հսկողությունը։
Այս փոփոխություններն անմիջականորեն վերաբերում են նաև Հայաստանի քաղաքացիներին, ովքեր մեկնում են Եվրոպա կարճաժամկետ այցերով։
Ինչ է փոխվում Հայաստանի քաղաքացիների համար
EES համակարգի ներդրմամբ հայկական անձնագրով Եվրոպա մուտք գործող անձինք առաջին հերթին կզգան հետևյալ փոփոխությունները․
1. Անձնագրերում այլևս կնիք չի դրվի
Սահմանային անցակետերում այլևս չեն դրվի մուտքի և ելքի կնիքներ։ Փոխարենը բոլոր տվյալները կգրանցվեն թվային համակարգում։
2. Կենսաչափական տվյալների պարտադիր հավաքում
Առաջին մուտքի ժամանակ սահմանապահները կհավաքեն՝
մատնահետքեր
դեմքի լուսանկար
Այս տվյալները կպահպանվեն համակարգում և կօգտագործվեն հետագա մուտքերի ժամանակ։
3. Ավելի խիստ վերահսկում 90/180 օր կանոնի նկատմամբ
Համակարգը ավտոմատ կհաշվի՝ արդյոք քաղաքացին չի գերազանցել Շենգենում թույլատրելի 90 օր գտնվելու սահմանը։
Խախտումները գրեթե անհնար կլինի թաքցնել։
4. Սահմանային անցումների ժամանակի փոփոխություն
Առաջին մուտքը կարող է տևել ավելի երկար (տվյալների գրանցման պատճառով)
Հետագա մուտքերը, հակառակը, կարող են արագանալ ավտոմատ դարպասների շնորհիվ
5. Խախտումների արագ հայտնաբերում
Եթե անձը նախկինում խախտել է վիզայի ռեժիմը կամ մնացել է թույլատրելի ժամկետից ավելի, համակարգը անմիջապես դա կարձանագրի։

Ինչու է ներդրվում համակարգը
Եվրոպական Միություն-ը նպատակ ունի՝
բարձրացնել սահմանային անվտանգությունը
նվազեցնել անօրինական միգրացիան
թվայնացնել և արագացնել սահմանային գործընթացները
Ինչ պետք է հաշվի առնել Հայաստանի քաղաքացիներին
Հայաստանի քաղաքացիներին խորհուրդ է տրվում՝
խստորեն հետևել 90/180 օր կանոնին
պատրաստ լինել կենսաչափական տվյալների տրամադրմանը
նախապես ստուգել իրենց մուտքերի և ելքերի պատմությունը

Եզրակացություն
Entry/Exit System-ի ներդրումը կարևոր քայլ է Եվրոպայի սահմանային կառավարման թվայնացման ուղղությամբ։ Հայաստանի քաղաքացիների համար սա նշանակում է ավելի թափանցիկ, բայց նաև ավելի խիստ վերահսկվող մուտք Շենգենյան գոտի։
Թեև սկզբնական փուլում հնարավոր են որոշ անհարմարություններ, երկարաժամկետ հեռանկարում համակարգը կարող է հեշտացնել ճանապարհորդությունը և նվազեցնել սահմանային հերթերը։
Liana Balyan
Իրավաբան, Բելգիա

https://youtube.com/shorts/f3dMLpJkwjQ?feature=share

Ապրիլի 9-ին Բրյուսելի հնագույն և հեղինակավոր «Cercle Gaulois» ակումբում Բելգիայում ՀՀ դեսպանության նախաձեռնությամբ՝ Հայաստանի Խաղողի և գինու հիմնադրամի աջակցությամբ առաջին անգամ տեղի ունեցավ հայկական ընթրիք և գինու համտես, որը համախմբեց դիվանագիտական, մշակութային և գործարար շրջանակների հարյուրավոր ներկայացուցիչներին՝ բացահայտելու Հայաստանի խոհարարական և գինեգործական հարուստ ժառանգությունը։

Abovian Cultural Centre

Open les voor kinderen: "Samen leren over geschiedenis"🇦🇲 Hoe kun je moeilijke gebeurtenissen uit de geschiedenis op een begrijpelijke manier uitleggen? Tijdens deze open les maken kinderen op een rustige en passende manier kennis met het verhaal van de Armeense genocide. We gebruiken verhalen, gesprekken en interactieve activiteiten om stil te staan bij thema’s zoals herinneren, respect en begrip.

Հայոց ցեղասպանության 111-րդ տարելիցի հիշատակի արարողություն Ամստերդամում 2026 թվականի ապրիլի 26-ին, ժամը 12:00–13:00-ն, Ամստերդամ քաղաքում տեղի կունենա Հայոց ցեղասպանություն-ի 111-րդ տարելիցին նվիրված ամենամյա հիշատակի արարողություն։ Միջոցառումը կազմակերպվում է Stichting Sint Grigor Narekatsi Amsterdam հիմնադրամի և Armeens-Apostolische Kerk Surp Hoki եկեղեցու կողմից։ Արարողությունը կանցկացվի Ամստերդամում, Krom Boomssloot 22 հասցեում գտնվող «Սուրբ Հոգի» Հայ Առաքելական եկեղեցու արտաքին պատին 2018 թվականին տեղադրված հուշարձանի մոտ։ ‼️HERDENKING 111 JAAR ARMEENSE GENOCIDE 1915 — AMSTERDAM‼️ De Stichting Sint Grigor Narekatsi Amsterdam en de Armeens-Apostolische Kerk ‘Surp Hoki’ organiseren op zondag 26 april 2026 van 12:00-13:00 uur de jaarlijkse herdenking van de Armeense Genocide van 1915 in het Ottomaanse Rijk. De ceremonie zal plaatsvinden bij het in 2018 geplaatste monument op de buitenmuur van de Armeens-Apostolische Kerk Surp Hoki aan de Krom Boomssloot 22 in Amsterdam. Het programma vangt aan met een kort gebed en bestaat verder uit een aantal toespraken, het leggen van bloemen en kransen onder het monument, muzikale optredens van het Armeens projectkoor ‘Tsirani tsar’ onder leiding van Ivo Boswijk en een minuut stilte. De opening van de ceremonie wordt gevolgd door een toespraak van de Ambassadeur van de Republiek Armenië in het Koninkrijk der Nederlanden, dhr. Viktor Biyagov. De stad Amsterdam is tijdens de bijeenkomst vertegenwoordigd door Locoburgemeester Hester van Buren, die zich tot de aanwezigen zal richten met een bijdrage. Ook Tweede Kamerlid namens de ChristenUnie Don Ceder en schrijver en journalist Frank Westerman, auteur van het boek ‘Ararat’, zullen spreken. Traditiegetrouw is er afvaardiging vanuit de Amsterdamse gemeenteraad en stadsdelen van Amsterdam. De herdenking wordt eveneens bijgewoond door vertegenwoordigers van verschillende Nederlandse maatschappelijke organisaties en leden van o.a. de Aramese, Assyrische, Griekse en Yezidi gemeenschappen van Nederland.

Այս տարի ևս ՀՅԴ Նիդերլանդների «Գարեգին Նժդեհ» երիտասարդական միությունը  ( AJF Garegin Njdeh Nederland ) ավանդույթին համապատասխան կազմակերպում է ջահերթ՝ ի հիշատակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի։  Երթը կմեկնարկի ապրիլի 23-ին ժամը 19:00-ին Ալմելոյի կենտրոնից և կավարտվի Ալմելոյի Հայ Առաքելական եկեղեցու հայոց ցեղասպանության նահատակների հուշարձանի մոտ։ 

Սա արդեն ավանդական դարձած միջոցառում է Ալմելոյում, որտեղ երիտասարդները ջահերով երթով հարգում են 1.5 միլիոն անմեղ զոհերի հիշատակը և փոխանցում սերունդներին «Հիշել և պահանջել» ուղերձը։

 Հավերժ փառք Հայոց նահատակներին։

Ասենի հայոց Ցեղասպանության հուշարձանի և արարողության մասին 

Ասենում (Նիդերլանդներ) գտնվող հայոց Ցեղասպանության հուշարձանը տեղադրված է De Boskamp գերեզմանատանը (հասցե՝ Boskamp 5, Assen): Այն հայկական ավանդական խաչքար է, որը կառուցվել է 2001 թվականին (բացվել է 2001 թվականի հունիսի 24-ին) և նվիրված է 1915-1920 թվականների Հայոց Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։

Հուշարձանը նախաձեռնել է Նիկոլայ Ռոմաշուկը, Խաչքարը տեղափոխվել է Վանաձորի ԻՆՏԵՐԿԱՊ կազմակերպության կողմից: Այն Նիդերլանդներում առաջին պաշտոնական հայկական ցեղասպանության հուշահամալիրներից մեկն է։ Տարիներ շարունակ այնտեղ տեղի է ունենում ամենամյա հիշատակի արարողություն ապրիլի 24-ին։

2026 թվականի արարողությունը (24 ապրիլի 2026, ժամը 13:00)

Տեղը՝ De Boskamp գերեզմանատան հայոց հուշարձանի մոտ (Assen, Նիդերլանդներ)։

Ծրագիրը սկսվում է ծաղկեպսակների զետեղումով հուշարձանի մոտ։

Այնուհետև ծրագիրը շարունակվում է գերեզմանատան սրահում (aula):

Հրավիրում ենք հայկական կազմակերպություններին մասնակցելու և ծաղկեպսակ զետեղելու (խնդրվում է նախապես գրանցվել՝ herdenking@yahoo.com էլեկտրոնային փոստով, որպեսզի հնարավոր լին հայտարարել ձեր կազմակերպության մասին)։

Այս արարողությունը ավանդույթ է դարձել։ Ամեն տարի հարյուրավոր հայեր և համակիրներ են գալիս Ասեն՝ հարգանքի տուրք մատուցելու 1,5 միլիոն զոհերի հիշատակին։

Meer informatie over het Armeense Genocide-monument en de herdenkingsceremonie in Assen

Het Armeense Genocide-monument in Assen (Nederland) bevindt zich op begraafplaats De Boskamp (adres: Boskamp 5, 9405 TA Assen). Het is een traditionele Armeense khachkar (kruissteen), die in 2000 is vervaardigd en in 2001 is geplaatst. Het monument werd op 24 april 2001 officieel onthuld en is gewijd aan de slachtoffers van de Haye Genocide van 1915-1920.

Het initiatief voor dit monument kwam van Nicolai Romashuk Hairabedian (ook wel Nicolai Romashuk), een vooraanstaand lid van de Armeense gemeenschap in Assen. De khachkar werd uit Armenië gehaald, specifiek vanuit de regio Vanadzor, door de organisatie INTERKAP. Het is een van de eerste officiële gedenktekens voor de Armeense Genocide in Nederland. Het monument is ingewijd met een religieuze ceremonie en behoort toe aan de Armeens-Apostolische Kerk.

Sindsdien vindt hier jaarlijks op 24 april een herdenkingsceremonie plaats.

Herdenkingsceremonie 2026

Datum: 24 april 2026

Tijd: 13.00 uur

Locatie: Begraafplaats De Boskamp, bij het Armeense Genocide-monument (Assen, Nederland)

Het programma begint met het leggen van kransen en bloemen bij het monument.

Aansluitend wordt het programma voortgezet in de aula (samenkomstzaal) van de begraafplaats.

Wij nodigen alle Armeense organisaties van harte uit om deel te nemen en eventueel een krans te leggen. Meld u hiervoor tijdig aan via herdenking@yahoo.com, zodat wij uw organisatie kunnen aankondigen tijdens de ceremonie.

Deze herdenking is een belangrijke traditie geworden. Elk jaar komen honderden Armeniërs en sympathisanten naar Assen om respect te betuigen aan de circa 1,5 miljoen slachtoffers van de Genocide. Het is een moment van eenheid, kracht en collectieve herinnering voor onze gemeenschap en de generaties die nog komen.

Mateos Tsaretsi bibliotheek
ՀՐԱՎԷՐ

Սիրով կը հրաւիրենք ձեզ մասնակցելու Աննա Մարի Մաթարի դասախօսութեան Ամսթերտամի հայկական առաջին տպագիր Աստուածաշունչի մասին ։ Պիտի ըլլայ նաեւ երաժշտական ելոյթ մը՝ Մարի Այգցի-ի կողմէ, եւ աւարտին պիտի ըլլայ կարելիութիւն զրուցելու թեթեւ հիւրասիրութեան ընթացքին։ Այս ձեռնարկը տեղի պիտի ունենայ շաբաթ, 11 Ապրիլ 2026-ին, ժամը 15:00-ին, Ամսթերտամի Mateos Tsaretsi գրադարանին մէջ, Krom Boomssloot 22 հասցէին։ UITNODIGING Met veel plezier nodigen wij u uit om deel te nemen aan de lezing van Anna Maria Mattaar over de eerste gedrukte Armeense Bijbel, verschenen in Amsterdam. Er zal ook een muzikaal optreden zijn van Mari Aygetsi, en aan het einde is er gelegenheid om met elkaar te praten tijdens een lichte receptie. Dit evenement vindt plaats op zaterdag 11 april 2026 om 15:00 uur in de Mateos Tsaretsi Bibliotheek in Amsterdam, aan het adres Krom Boomssloot 22

Նիդերլանդներում երեխաներին երթևեկության կանոնները սովորեցնելը սկսվում է շատ վաղ տարիքից և համարվում է կրթության ու մշակույթի կարևոր մաս։ Սա պատահական չէ Netherlands-ը աշխարհում հայտնի է իր զարգացած հեծանվային մշակույթով։

Ահա ինչպես է դա կազմակերպվում․ 1. Սկսում են դեռ մանկապարտեզից Երեխաները դեռ մանկապարտեզում սովորում են՝ ինչպես անցնել փողոցը ինչ են նշանակում լուսացույցի գույները ինչպես ճանաչել ճանապարհային նշանները Սա հաճախ արվում է խաղերի, երգերի և պատկերազարդ նյութերի միջոցով, որպեսզի երեխաները հեշտ ընկալեն։ 2. Հեծանիվը՝ որպես ուսուցման հիմնական գործիք Նիդերլանդներում հեծանիվը կյանքի անբաժան մաս է, ուստի երեխաները շատ շուտ սկսում են վարել։ Ծնողները սովորեցնում են՝ ինչպես ճիշտ վարել հեծանիվ ինչպես հետևել երթևեկությանը ինչպես պահպանել անվտանգությունը Շատ ընտանիքներ երեխաներին դպրոց են ուղարկում հեծանիվով։ 3. Դպրոցական կրթություն Դպրոցներում կա հատուկ ծրագիր՝ երթևեկության անվտանգության վերաբերյալ։ Երեխաները սովորում են՝ ճանապարհային նշաններ առաջնահերթություն (ով պետք է անցնի առաջինը) վտանգավոր իրավիճակների ճանաչում 4. Տեսական և գործնական քննություն Մոտ 10–12 տարեկանում երեխաները հանձնում են քննություն (հայտնի որպես Verkeersexamen)․ տեսական մաս՝ հարցեր կանոնների մասին գործնական մաս՝ իրական երթևեկության մեջ հեծանիվ վարել Հաջողության դեպքում ստանում են վկայական։ 5. Ծնողների դերը Ծնողները շատ ակտիվ մասնակցում են․ երեխաների հետ միասին գնում են փողոց ցույց են տալիս իրական իրավիճակներ բացատրում են սխալներն ու վտանգները 6. Անվտանգ միջավայր Պետությունը ստեղծում է անվտանգ պայմաններ՝ առանձին հեծանվային ուղիներ պարզ և հասկանալի նշաններ հանգիստ երթևեկություն բնակելի տարածքներում Դրա շնորհիվ երեխաները դեռ փոքր տարիքից դառնում են ինքնուրույն և անվտանգ ճանապարհային մասնակիցներ։ Դպրոցում հերթական ճանապարհային երթևեկության դասին է հետևել մեր թղթակից Anahit Aghabekyan-ը։

Օշականում կայացավ «Ուխտն ի Մաշտոց» փաստավավերագրական ֆիլմի պրեմիերան

 🎬Նոր խոսք հայ մշակութային վավերագրության մեջ

12.04.2026/Նիդ օրագիր

Օշական գյուղի մշակույթի տանը հանդիսավոր մթնոլորտում կայացավ «Ուխտն ի Մաշտոց» փաստավավերագրական ֆիլմի պրեմիերան՝ նվիրված հայոց գրերի ստեղծող Մեսրոպ Մաշտոցի հիշատակին։

Պրեմիերան դարձավ   մշակութային իրադարձության այն ամփոփիչ հանգույցը, որը համախմբեց համայնքի ներկայացուցիչներին, մշակութային գործիչներին և նախաձեռնության աջակիցներին՝ մեկ գաղափարի շուրջ՝ վերագտնել և վերաիմաստավորել Մաշտոցի թողած հոգևոր և ազգային ժառանգությունը։

🎥 Ֆիլմը՝ որպես գաղափար և ճանապարհ

«Ուխտն ի Մաշտոց» փաստավավերագրական ֆիլմը պատմում է եզակի ուխտագնացության մասին, որը մեկնարկել է Օշականից՝ Մաշտոցի հանգչավայրից, և հասել նրա ծննդավայր՝ Հացեկաց։  Ֆիլմը պարզապես ճանապարհորդության վավերագրություն չէ։ Այն խորքային պատմություն է՝ ինքնության որոնման

պատմական հիշողության վերականգնման

հավատքի վերապրումի մասին։

Ֆիլմում ուխտը ներկայացվում է որպես խորհրդանշական կամուրջ, որը միավորում է Մաշտոցի կյանքի սկիզբն ու ավարտը, անցյալն ու ներկան։

🎬 Ֆիլմի ստեղծողները 

Ֆիլմը ստեղծվել է ռեժիսոր Արտակ Ավդալյանի կողմից, ում ձեռագիրը առանձնանում է վավերագրական ճշգրտությամբ և գաղափարական խորությամբ։

Նախաձեռնության հեղինակներն են՝

Արփի Սուքիասյանն ու Վարդուհի Գրիգորյանը ։

Նախագիծը կյանքի է կոչվել Բունիկ/Bounik   մշակութային հարթակի կողմից, որը տարիներ շարունակ զբաղվում է Օշականի պատմամշակութային ժառանգության քարոզչությամբ և պահպանմամբ։

Ֆիլմի ստեղծման և ուխտագնացության գործընթացում ներգրավված են նաև՝

Նորայր Գրիգորյան

Գևորգ Խաչատրյան

Տիգրան Խաչատրյան

Արմինե Հովհաննիսյան

Բորիս Վարդանյան (օպերատոր)

Նրանց բոլորին միավորում է գաղափարական նվիրումը՝ ստեղծել ոչ կոմերցիոն, բայց բարձր արժեք ունեցող մշակութային գործ։

✨ Ֆիլմի առանձնահատկություններն ու առավելությունները

«Ուխտն ի Մաշտոցը»  առանձնանում է մի շարք կարևոր հատկանիշներով՝

🔹 Եզակի գաղափար

Նոր ժամանակներում առաջին անգամ իրականացված ուխտագնացություն, որը միավորում է Մաշտոցի ծննդավայրն ու մահվան սրբավայրերը։

🔹 Վավերագրական խորություն

Ֆիլմը հիմնված է իրական ճանապարհի, իրական մարդկանց և կենդանի փորձառության վրա՝ առանց բեմադրական արհեստականության։

🔹 Հոգևոր շերտ

Ֆիլմը ներկայացնում է ուխտը ոչ միայն որպես ճանապարհորդություն, այլ որպես ներքին վերափոխման ուղի։

🔹 Պատմամշակութային արժեք

Ներկայացվում են պատմական կարևոր վայրեր՝

Եդեսիա,

Սամոսատ,

Բալու,

որոնք անմիջականորեն կապված են հայ գրի ստեղծման պատմության հետ։

🔹 Խորհրդանշական գործողություններ

Հողի, ջրի և ցորենի փոխանակումը ֆիլմին տալիս է ոչ միայն պատկերային, այլ խորապես խորհրդանշական բովանդակություն։

🎞️ Պրեմիերայի խորհուրդը

Ֆիլմի պրեմիերան Օշականում խորհրդանշական ընտրություն էր։  Հենց այստեղ է գտնվում Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին, որտեղ ամփոփված է Մաշտոցը։

Ցուցադրությունը վերածվեց ոչ միայն կինոդիտման, այլ համայնքային և հոգևոր համախմբման, որտեղ ֆիլմը ընկալվեց որպես ուղերձ՝ ուղղված ոչ միայն ներկաներին, այլ նաև ապագա սերունդներին։

🌐 Ուղերձ և շարունակություն

Նախաձեռնության հեղինակները նախատեսում են «Ուխտն ի Մաշտոցը» դարձնել շարունակական և ընդլայնվող ծրագիր՝ ներգրավելով նաև սփյուռքահայությանը։

Այն կարող է վերածվել համազգային շարժման, որտեղ յուրաքանչյուր հայ հնարավորություն կունենա անցնել այդ ճանապարհը՝ ոչ միայն ֆիզիկապես, այլ նաև հոգևոր իմաստով։ Ի դեպ ԲՈւՆԻԿՈւՄ սպասում են ձեր զանգերին։

🔚 Վերջաբան

«Ուխտն ի Մաշտոց» ֆիլմի պրեմիերան ազդարարում է նոր էջ հայկական վավերագրական կինոյում՝ որտեղ կինոն դառնում է ոչ միայն պատմելու միջոց, այլ ապրելու և վերապրելու փորձառություն։

Այս ֆիլմը հիշեցնում է, որ Մեսրոպ Մաշտոցի ժառանգությունը սահմանափակված չէ պատմությամբ։ Այն շարունակվում է ապրել յուրաքանչյուր հայի մեջ՝ լեզվի, մշակույթի և հավատքի միջոցով։

Եվ հենց այդ շարունակականությունն է, որ «Ուխտն ի Մաշտոցը» վերածվում է  ճանապարհի՝ դեպի արմատներ, դեպի ինքնություն և դեպի հոգևոր ամբողջականություն։

Hay  Azian 

Հեռուստալուսանկարները` Նիդ.օրագրի

«ԱՆԱՎԱՐՏ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆ» ՝ ՀՐԱՅՐ ՊԱԼԵԱՆԻ ԱՇԽԱՏՈՒԹՅԱՆ ՇՆՈՐՀԱՆԴԵՍԸ

Նաիրա Գասպարյան, բ․գ․թ․, դոցենտ, ԵՊՀ,
Նիդերլանդական Օրագրի/NidOragir/ համար Երևանից

Հրայր Պալեանը լայն ընդգրկմամբ ներկայացնում է մի հակամարտություն, որը չափազանց երկար ժամանակ անտեսել են ԱՄՆ-ն ու Եվրոպան։ Լեռնային Ղարաբաղն ավելի մեծ տարածաշրջանի մաս է որի աշխարհաքաղաքական նշանակությունը նորից ակնառու դարձավ 2023-ին՝ Ադրբեջանի բռնազավթումից հետո։ Խոսքը 21-րդ դարում համաշխարհային կապակցվածության և հիմնական առևտրային ուղիների վերահսկողության մասին է։ 

Ժան-Դանիել Ռուխ, Մերձավոր Արևելքում, Իսրայելում և Թուրքիայում Շվեյցարիայի նախկին դեսպան

ՀԲՀՄ կենտրոնում տեղի ունեցավ ամենահամարձակ արհեստավարժ հայ վերլուծաբան Հրայր Պալեանի աշխատության' «Անավարտ խաղաղություն. Ղարաբաղյան Հակամարտությունն ու բաց Թողնված Հնարավորությունները» գրքի շնորհանդեսը։ Իրավագիտության դոկտոր, հակամարտությունների կարգավորման հարցերով փորձագետ, բանակցող, միջնորդ, խաղաղության և արդարության գործի նվիրյալ, ՄԱԿ, ԵԱՀԿ և մի շարք այլ հեղինակավոր հասարակական կազմակերպություններում իր գործունեությամբ աչքի ընկած և բազմաթիվ միջազգային կենտրոններում աշխատած, ներառյալ Ժնևի «Իրավունքի և հակամարտությունների կարգավորման Կովկաս կենտրոն»-ում, ու ղեկավար պաշտոններ զբաղեցրած, ակադեմիական հաստատություններում դասախոսությունների անցկացրած, Հարավային Կովկասի և Լևանտի վերաբերյալ ուսումնասիրությունների բնագավառում իր ուրույն տեղը ունեցող Հրայր Պալեանը, ով ոչ միայն ԱՄՆ-ի նախագահ Ջիմի Քարթերի այլև բազմաթիվ այլ տարաբնույթ առաջնորդների հետ ունի աշխատանքային փորձառություն, նշեց որ բանակցողի հաջողությունը հակամարտությունների կարգավորման հարցում մեծապես կախված է նրա՝ ցանկացածի հետ բանակցելու պատրաստ լինելու հանգամանքից։ Հանրությանը ներկայացրած իր ծավալուն աշխատության շրջանակում, որը սեղանին է դրվել արդեն հայերենով, հստակ և հանգամանալից շարադրված է արցախյան պատերազմի նախապատմությունը' շեշտադրելով, որ 1997 թվին, երբ Ադրբեջանը համաձայնել էր առաջադրված պայմաններին, հայությունը շատ մոտ էր հարցի հանգուցալուծմանը։ Կարևորվում էր այն, որ խնդիրը ոչ թե Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցի արագ լուծումն էր, այլ անհրաժեշտ էր պատրաստել կայուն իրավական հիմքի վերաբերյալ փաստաթղթերի փաթեթ, որի մեջ ներգրավված յուրաքանչյուր փաստաթուղթ հզոր կլիներ իր անհերքելիությամբ։ 

Բանախոսին ուղղված հարցերը բազմաթիվ էին։ Բոլոր հարցերի պատասխանները մտածված ու ծանրակշիռ էին, համոզիչ։ Հարցեր եղան ինչպես հայկական տարբեր կուսակցական ներկայացուցիչների կողմից, այնպես էլ Ղարաբաղը ներկայացնող նախկին պաշտոնյաների կողմից։ Հարցերի միջոցով փորձ արվեց համեմատելու Կոսովոյի և Ղարաբաղի խնդիրները, ապա հարց հնչեց Կոսովոյի խնդրի բարեհաջող հանգուցալուծման վերաբերյալ, երբ Կոսովոյին հաջողվեց լուծել իր անկախության հարցը՝ առանց բանակցությունների, անհասկանալի էր, թե ինչու Ղարաբաղը գնաց բանակցելու ուղղությամբ։ Դոկտոր Պալեանը հարցի հետ կապված նշեց, որ այդտեղ էական է եղել Կոսովոյում ՆԱՏՕ-ի զորքերի առկայությունը, նաև, որ Կոսովոյի հաջողությանը նպաստեց նրա կողմից միջազգային իրավունքի բոլոր կետերին համապատասխան գործնական քայլերի կատարումը։ 

Կարևոր էր նաև այն , որ հավաքվածներին հետաքրքրում էր, թե արդյոք հնարավոր է Ղարաբաղի հարցին որոշակի հաջող լուծում տալ Հայաստանի կողմից որոշակի փաստաթղթեր ներկայացնելու միջոցով։ Պարոն Պալեանը հստակ և համոզիչ արտահայտեց իրավական հիմքով պայմանավորված սեփական տեսակետը՝ Ղարաբաղի  վերադարձի իրավունքը պատկանում է Ղարաբաղի ժողովրդին և ոչ թե Հայաստանի հանրապետությանը, չմոռանանք, որ ՀՀ-ն չի ճանաչել Ղարաբաղի անկախությունը․․․

Հրայր Պալեանի համապարփակ աշխատությունը, որի մեջ ծավալուն կերպով ներկայացված են 1986-2025 թթ․ ժամանակագրությունը, Ղարաբաղին վերաբերող ՄԱԿի անվտանգության խորհրդի նիստի արձանագրությունները, Մադրիդյան սկզբունքներին և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների հայտարարությունը, Նոյեմբերի 9-ի 44-օրյա պատերազմին վերաբերող փաստագրական մանրամասներ և բազմաթիվ այլ փաստաթղթեր՝ հավելվածներում և աշխատության վերլուծական էջերում, առաջնորդների վարքագծին, միջազգային միջնորդության նրբերանգների և աշխարհաքաղաքական շահերի փոխազդեցությանը, որոնք հարցի կարգավորման գործընթացը տարել են փակուղի։ Հրայր Պալեանի այս ամենախստապահանջ ուսումնասիրությունը ներառում է դիվանագիտական աղբյուրների ամենամանրակրկիտ ուսումնասիրություն և գործընթացի առանցքային  մասնակիցներից ստացված  առաջին ձեռքի տեղեկատվություն։ Աշխատության մեջ հատուկ հավելվածներով ներկայացված են Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների եռակողմ հայտարարությունն  ու Ադրբեջանական հանրապետության նախագահի, Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահ Դոնալդ Թրամփի 2025թ-ի օգոստոսի 8-ի համատեղ հռչակագիրը։

 «Անավարտ խաղաղություն» աշխատությունը վերջին երեք տասնամյակների ամենաամբողջական հետազոտությունն է, այն բացառիկ աղբյուր է բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են հասկանալ դիվանագիտական փակուղիների պատճառները և տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքականության նրբությունները։

Այս համարձակ աշխատությունը երկար ժամանակ սպասված պատշաճ ակադեմիական և քաղաքական ուսումնասիրություն է՝  լի եզակի բացահայտումներով և խորը վերլուծությամբ․ այն կլինի արժեքավոր յուրաքանչյուրի գրադարանում։ 

Հավելենք, որ Հրայր Պալեանը հրատարակչից որպես հեղինակային վարձատրություն ստացած իր ստացած ցանկացած համեստ գումար ամբողջությամբ նվիրաբերում է ՀԱՀ(AUA)-ում ստեղծված կրթաթոշակային հիմնադրամին՝ Արցախից տեղահանված ուսանողների համար։

 «UNFINISHED PEACE»: PRESENTATION OF THE WORK OF HRAIR BALIAN

Naira Gasparyan, PhD, Associate Prof., YSU
For The Netherlands’ Diary( NidOragir) from Yerevan

Hrair Balian presents a comprehensive account of a conflict that has been ignored by the US and Europe for too long. Nagorno-Karabakh is part of a larger region whose geopolitical significance has become apparent again in 2023, after the occupation by Azerbaijan. It is about global connectivity and control of major trade routes in the 21st century.

Jean-Daniel Ruch,

Former Swiss Ambassador to the Middle East, Israel and Turkey

The presentation of the book "Anatomy of Peacemaking: Nagorno-Karabakh Conflict & Missed Opportunities" by the most courageous and professional Armenian analyst Hrair Balian took place at the AGBU Center. Hrair Balian, a doctor of law, an expert in conflict resolution, negotiator, mediator, dedicated to the cause of peace and justice, distinguished by his activities in the UN, OSCE and a number of other prestigious international organizations, and who has worked in numerous international centers, including the Geneva-based Caucasus Center for Law and Conflict Resolution, and held leadership positions, lectured at academic institutions, and has a unique place in the field of studies on the South Caucasus and the Levant. He, having notable work experience not only with US President Jimmy Carter but also with many other diverse leaders, noted that the success of a negotiator in conflict resolution largely depends on his willingness to negotiate with anyone. Within the framework of his extensive work presented to the public, already in Armenian, he clearly and thoroughly analyzed the background of the Artsakh war, emphasizing that in 1997, when Azerbaijan agreed to the proposed conditions, the Armenians were very close to resolving the issue. It was emphasized that the problem was not a quick resolution of the issue of the status of Karabakh, but it was necessary to prepare a package of documents on a stable legal basis, each of them being powerful in its irrefutability. The questions addressed to the speaker were numerous. The answers to all questions were thoughtful and weighty, convincing. Questions were raised both by representatives of various Armenian parties, as well as by former Karabakh officials. Questions were raised regarding the comparison of the problems of Kosovo and Karabakh, and then regarding the successful resolution of the Kosovo issue, when Kosovo managed to resolve the problem of its independence without negotiations, while Karabakh went towards negotiations. Dr. Balian noted in connection with Kosovo independence that the presence of NATO troops in Kosovo was very important in this regard, and that Kosovo's success was facilitated by its practical steps in accordance with all points of international law.

It was also important that the gathered were interested in whether it was possible to provide a certain successful solution to the Karabakh issue by presenting certain documents from Armenia's side. Dr. Balian clearly and convincingly expressed his own standpoint proceeding from legal grounds: the right to return Karabakh belongs to the Karabakh people and not to the Republic of Armenia: the fact is that the Republic of Armenia didn’t recognize the independence of Karabakh...

In this scrupulous study, Hrair Balian presents a detailed chronology of the 1986–2025 period, supported by primary sources including UN Security Council minutes, the Madrid Principles, and OSCE Minsk Group statements. The work pairs documentary evidence of the 44-day war with a factual analysis of leadership dynamics and geopolitical interests, revealing how the subtleties of international mediation eventually resulted in a diplomatic impasse. This multilayer study by Hrair Balian includes the most detailed study of diplomatic sources and first-hand information received from key participants in the process. The work presents the trilateral statement of the leaders of Russia, Armenia and Azerbaijan and the joint declaration of the President of the Republic of Azerbaijan, the Prime Minister of the Republic of Armenia and the President of the United States of America Donald Trump of August 8, 2025 in special appendices.

Combining this diplomatic research with first-hand insights, the book is an essential resource for understanding the nuances of international mediation and the geopolitical interests that led to the current impasse.

We highly recommend this work for its bold inquiry, profound analysis, and unique revelations that have long awaited proper academic and political scrutiny.

It should be added that Hrair Balian donates any modest amount of money he receives from the publisher as author's remuneration in full to the scholarship fund established at the AUA for students displaced from Artsakh.

Իրավագիտության դոկտոր Հրայր Պալեանը միջազգային հակամարտությունների կարգավորման, բանակցությունների և միջնորդության ոլորտում ավելի քան 35 տարվա մասնագիտական փորձառություն ունեցող հեղինակավոր փորձագետ է։ Նրա գործունեության աշխարհագրությունն ընդգրկում է Միջին Արևելքը, Աֆրիկան, Բալկանները, Արևմտյան Եվրոպան, Կովկասն ու Կենտրոնական Ասիան։

Պրն. Պալեանը պատասխանատու պաշտոններ է զբաղեցրել այնպիսի առանցքային կառույցներում, ինչպիսիք են ՄԱԿ-ը և ԵԱՀԿ ԺՀՄԻԳ-ը (ODIHR)։ Նա ղեկավարել է Ժնևի «Իրավունքի և հակամարտությունների կարգավորման Կովկասյան կենտրոնը», ինչպես նաև Սարաևոյի Միջազգային ճգնաժամային խումբը (International Crisis Group)։ Հատկանշական է նրա գործունեությունը Ատլանտայի «Քարտեր կենտրոնում» (The Carter Center), որի հակամարտությունների կարգավորման ծրագիրը նա գլխավորել է 2008-2022 թվականներին։ Այսօր դոկտոր Պալեանն իր հարուստ փորձառությունը փոխանցում է ակադեմիական սերնդին՝ դասախոսություններով հանդես գալով աշխարհի առաջատար համալսարաններում։

Լուռ աղոթք Սեն-Տրոպեից՝ հիշողության, ցավի և խաղաղության մասին

 

Ֆրանսիական Սեն-Տրոպե քաղաքում, ծովի և երկնքի խաղաղ միաձուլման ֆոնին, կանգնած է մի հուշարձան, որը լռության մեջ խոսում է մարդկության ամենախորը վերքերի մասին։ Այն նվիրված է Հայոց ցեղասպանության 1.500.000 անմեղ զոհերի հիշատակին։

Զատիկին հաջորդող Մեռելոցի օրը՝ երբ հայ ժողովուրդը հիշում է իր հանգուցյալներին, այս վայրը դառնում է ոչ միայն հիշողության, այլ նաև ներքին խոստովանության և հոգևոր վերածննդի խորհրդանիշ։ Այստեղ կանգնելով՝ զգում ես, որ վիշտը միայն ցավ չէ․ այն նաև հիշելու, արժևորելու և շարունակելու ուժ է տալիս։

Այս հուշարձանը պարզապես քար չէ։ Այն լուռ աղոթք է՝ ուղղված անցյալին, ներկային և ապագային։ Այն հարգանքի տուրք է ոչ միայն ցեղասպանության զոհերին, այլ նաև Ֆրանսիայի համար կյանքը զոհած հայ մարտիկներին և աշխարհի բոլոր անմեղ զոհերին։

Ծովի մեղմ շշուկների և լռության խորքում մարդ սկսում է ավելի հստակ զգալ մի պարզ ճշմարտություն՝ խաղաղությունը անգնահատելի է։

Այս օրերին, երբ ապրիլը կրկին բերում է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր-ի ծանր հիշողությունը, Մեռելոցի խորհուրդը միաձուլվում է ազգային ցավի հետ։ Բայց այդ ցավի մեջ կա նաև լույսի փնտրտուք։

Մենք չենք մոռանում մեր կորցրածներին։ Մենք նրանց կրում ենք մեր սրտերում՝ որպես ապրող հիշողություն։

Այսօր աղոթքը միայն անցյալին չէ ուղղված։ Այն նաև ներկայի և ապագայի համար է՝

խաղաղություն այն երկրներին, որտեղ պատերազմ կա,

խաղաղություն այն ընտանիքներին, որտեղ ցավ է ապրում,

խաղաղություն հոգնած սրտերին,

խաղաղություն մարդկային հարաբերություններին։

Թող հիշողությունը մեզ դարձնի ավելի մեղմ։

Թող վիշտը մեզ պահի մարդկային։

Եվ թող խաղաղությունը լինի ավելի զորավոր, քան ատելությունը։

Սեն-Տրոպեից՝ լուռ աղոթքով բոլոր հանգուցյալների համար և հույսով՝ աշխարհի խաղաղության համար`

Karinè Klyan 

(Նիդ.օրագրի համար)

Նիդերլանդների հայ համայնքի անդամ

ՆՇՈՒՄ ԵՆՔ ՄԱՅՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԳԵՂԵՑԿՈՒԹՅԱՆ ՕՐԸ

 

Այսօր՝ ապրիլի 7-ին, Հայաստանում նշվում է Մայրության և գեղեցկության տոնը։ Այս գեղեցիկ առիթով «Նիդերլանդական օրագիրը» շնորհավորում է Նիդերլանդների հայ համայնքի բոլոր հայուհիներին և ներկայացնում նրանցից մի քանիսին՝ ովքեր ամեն օր իրենց նվիրումով, ուժով ու ջերմությամբ հարստացնում են մեր համայնքի կյանքը։

Նրանք ոչ միայն մայրեր են, այլև համայնքի սիրտն ու ոգին՝ ուսուցչուհիներ, ձեռնարկատերեր, ակտիվիստներ, մշակութային գործիչներ և պարզապես անսպառ ուժով լցված հայուհիներ, որոնք կամուրջ են կառուցում Հայաստանի և Նիդերլանդների միջև։ Նրանց ներսից եկող գեղեցկությունը, մայրական ջերմությունը և անսահման նվիրումը մեր համայնքը դարձնում են ավելի միասնական, ուժեղ և ոգեշնչող։

Համայնքի առաջատար կանայք

Ինգա Դրոստ (Inge Drost)՝ Նիդերլանդահայ համայնքի երկարամյա առաջատար ակտիվիստ, իրավաբան և FAON-ի քարտուղար։ Տասնամյակներ շարունակ նա միավորում է համայնքը, պաշտպանում հայկական շահերը Նիդերլանդների խորհրդարանում և ոգեշնչում բոլորին իր հոգատարությամբ։ Պարգևատրվել է ՀՀ «Մխիթար Գոշ» մեդալով։

Սվետա Աբրահամյան՝ «Միացյալ հայերը Հոլանդիայում» միության նախագահ, Նիդերլանդների կիրակնօրյա դպրոցների հարթակի հիմնադիր և Նայմեխենի «ՎԱՆ» հայկական դպրոցի տնօրեն։ Նրա անմնացորդ ջանքերով երեխաները սովորում են հայերեն, պատմություն և հայրենասիրություն։

Սվետլանա Անդրեսյան՝ «Հոլլանդ-Արմենիա» կազմակերպության հիմնադիր նախագահ և Ալմելոյի կիրակնօրյա դպրոցի տնօրեն։ Նա հայկական կրթության և մշակույթի հավատարիմ պահապան է։

Սոնա Հովհաննես՝ Մաստրիխտի «Անի» հայկական համայնքի կիրակնօրյա դպրոցի տնօրեն։ Շատ երեխաների համար նա դարձել է հայկական ոգու և ավանդույթների ջերմ փոխանցիչ։

Մարո Քառյան՝ Դեն Բոս քաղաքի հայ կանանց կազմակերպության նախագահ։

Հասմիկ Դեմիրճյան՝ Ալմելոյի հայկական համայնքի «տիկնանց միության» պատասխանատու։ Նրա ղեկավարությամբ կանայք միավորվում են, կազմակերպում միջոցառումներ և աջակցում միմյանց։

Անի Զալինյան՝ Նիդերլանդների խորհրդարանի անդամ հայկական ծագումով։ Ակտիվորեն մասնակցում է համայնքի միջոցառումներին, ապրիլի 20-ին Հաագայում ելույթ կունենա Հայոց ցեղասպանության հիշատակմանը։

Կարինե Քլյան՝ Բիլթհովենի քաղաքային խորհրդի նախկին անդամ, սննդաբան և սեքսոլոգ։ Օգնում է համայնքի անդամներին հաղթահարել առողջության և ինտիմ կյանքի տաբուները՝ դառնալով ինքնուրույն հայուհու վառ օրինակ։

Փերի Կնյազյան՝ ավագ բուժաշխատող և «PeriZorg» ընկերության տնօրեն։ Նրա պրոֆեսիոնալիզմը և հոգատարությունը ծառայում են թե՛ հայ համայնքին, թե՛ Նիդերլանդների հասարակությանը։

Բիզնեսի և մշակույթի ոլորտում

Նարինե Բարսեղյան՝ Ամստերդամում «Nina’s Handwork Boutique» ձեռարվեստի բուտիկի հիմնադիր։ Հայկական ձեռագործ աշխատանքներով նա ներկայացնում է մեր մշակույթը Նիդերլանդների բիզնես աշխարհում։

Մելանյա Սիմոնյան՝ «Melanya Wedding & Cake» բրենդի հիմնադիր, խմորեղենագործ և փոքր ձեռնարկատեր։ Նրա համեղ ստեղծագործությունները զարդարում են հայկական տոները։

Մարիշա Շիկանյան՝ «Լուսավոր ապագա» ՀԿ նախագահ, «Նիդերլանդական օրագրի» նախկին թղթակից։ 2020 թվականին իր «Կորոնավիրուսյան օրագրով» և պատերազմի օրերին արտացոլել է համայնքի կյանքը և հայրենիքի հանդեպ հպարտությունը։

Նաիրա Գասպարյան՝ բ.գ.թ., ԵՊՀ դոցենտ և «Նիդերլանդական օրագրի» թղթակից։ Գրում է համայնքի մշակութային և գրական իրադարձությունների մասին։

Լիլիթ Մկրտչյան և Ռուզաննա Գազարյան՝ վավերագրական ֆիլմերի ռեժիսոր և պրոդյուսեր։ Նրանց «Նարեկացի» վավերագրականը ցուցադրվել է Ամստերդամում և ոգեշնչել բազմաթիվ հայերի։

Արմինե Գրիգորյան, Աննա Մարիա Մատար, Լիանա Բալյան, Լուսինե Խումարյան՝ մշակութային ընթերցումների, գրականության թարգմանության, համաժողովների և հայ արվեստի պահպանման ակտիվ մասնակիցներ։

Աննա Մարտիրոսյան, Տիգրաննե Հակոբյան, Անահիտ Աղաբեկյան, Երազիկ Գրիգորյան, Նաիրա Համբարձումյան՝ «Նիդերլանդական օրագրի» ակտիվ աջակիցներ և բարեկամներ։

Նրանք շատ են՝ արժանի հիշատակման և երախտագիտության։ Չնայած ֆիզիկապես հնարավոր չէ բոլորի մասին գրել մեկ հոդվածում, մենք հավասարապես սիրում և գնահատում ենք յուրաքանչյուր հայուհու ներդրումը մեր համայնքում։ Գրեք ու պատմեք նրանց մասին` հոդվածի մեկնաբանությունների տակ:

Այս կանայք՝ յուրաքանչյուրը իր յուրահատուկ ոճով և ուժով, ամեն օր ապացուցում են, որ հայուհու գեղեցկությունը ոչ միայն արտաքին է, այլև ներսից եկող՝ մայրությունից, նվիրումից և անսահման սիրուց։

Շնորհավորում ենք բոլոր նրանց Մայրության և գեղեցկության տոնի կապակցությամբ։ Թող Ձեր սիրտը միշտ լցված լինի լույսով, Ձեր ձեռքերը՝ բարությամբ, իսկ Ձեր կյանքը՝ անսպառ ուժով ու երջանկությամբ։ Դուք մեր համայնքի ամենամեծ հարստությունն եք։

Եվ վերջում՝ շնորհավորում ենք աշխարհի բոլոր հայ կանանց։ Թող Ձեր մայրական սերը շարունակի լուսավորել մեր ազգը, Ձեր գեղեցկությունը՝ ոգեշնչել սերունդներին, իսկ Ձեր ուժը՝ հաղթահարել ամեն դժվարություն։ Դուք մեր ազգի հոգին եք, մեր հպարտությունն ու ամենագեղեցիկ հրաշքը։

Սուրը և գրիչը`. Տիգրան Պետրոսյանցի (Հայազն) ծննդյան 75-ամյակը

 

Նաիրա Գասպարյան, բ.գ.թ, դոցենտ, ԵՊՀ,

«Նիդերլանդական օրագրի» թղթակից

4.04.2026/Երևան

(ՖՈՏՈՌԵՊՈՐՏԱԺ)

«Գագիկ Երկրորդ» պատմաքաղաքական վեպի պաշտոնական շնորհանդեսը

Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում տեղի ունեցավ բացառիկ նշանակության իրադարձություն, որը միավորեց ակադեմիական, գրական և հասարակական շրջանակները։ Օրը խորհրդանշական էր՝ նշվեց միաժամանակ երկու կարևոր հանգրվան՝ անվանի գիտնական, հրապարակախոս և հասարակական գործիչ Տիգրան Պետրոսյանցի 75-ամյակը, ինչպես նաև նրա նոր՝ «Գագիկ Երկրորդ» պատմաքաղաքական վեպի լույսընծայումը։

Միջոցառումը վերածվել էր ոչ միայն գրական շնորհանդեսի, այլև գաղափարական և արժեքային հարթակի, որտեղ ընդգծվեց հեղինակի բազմամյա վաստակը՝ ուղղված հայագիտության զարգացմանն ու ազգային ինքնության պահպանմանը։

Տիգրան Պետրոսյանցը, առավել հայտնի «Հայազն» գաղափարական ինքնորոշմամբ, հայ իրականության մեջ առանձնանում է որպես բազմակողմանի մտավորական։ Նրա գործունեությունը ներառում է պատմագրություն, մշակութաբանություն, լրագրություն և զինվորական ծառայություն։ Նա իր գիտական աշխատանքներով նշանակալի ներդրում է ունեցել հայ միջնադարյան պատմության ուսումնասիրության մեջ՝ հատկապես անդրադառնալով Վաչուտյան և Զաքարյան տոհմերի պատմությանը, ինչպես նաև Նիգ-Ապարանի տարածաշրջանի պատմաճարտարապետական ժառանգությանը։

Հեղինակի տասնյակ գրքերն ու հարյուրավոր գիտական հոդվածները համալրել են հայագիտական ուսումնասիրությունների շտեմարանը՝ բացահայտելով պատմության քիչ ուսումնասիրված էջեր և արժեքավոր տոհմաբանական տվյալներ։ Նրա խմբագրությամբ լույս տեսած հանրագիտարանային աշխատությունները՝ «Հայկազունք» և «Ապարանյան տոհմեր», այսօր կարևոր սկզբնաղբյուրներ են հայ մտավոր և տոհմական պատմության ուսումնասիրության համար։

Պետրոսյանցի գործունեությունը չի սահմանափակվում գիտությամբ։ Նա ակտիվ մասնակցություն է ունեցել արցախյան ազատագրական պատերազմին և Հայաստանի զինված ուժերի ձևավորմանը։ Որպես ՀՀ բանակի փոխգնդապետ՝ նա իր ծառայությունը համադրել է ռազմական կրթության և գաղափարական աշխատանքի հետ՝ մարմնավորելով գիտնական-զինվոր կերպարը։ Նրա ռազմական վաստակը գնահատվել է պետական և միջազգային բարձր պարգևներով։

Որպես լրագրող և խմբագիր՝ Պետրոսյանցը տարիներ շարունակ ղեկավարել է տարբեր պարբերականներ՝ հանդես գալով որպես սկզբունքային հրապարակախոս, ով հետևողականորեն բարձրաձայնել է ազգային ինքնության, մշակութային ժառանգության պահպանման և պետականության ամրապնդման հարցերը։

Նրա գործունեության առանցքում «Հայազն» գաղափարախոսությունն է՝ հայ մշակույթի, պատմության և հոգևոր արժեքների նկատմամբ ամբողջական նվիրումը։ Նա ոչ միայն ուսումնասիրում է անցյալը, այլև այն մատուցում լայն հանրությանը՝ հեռուստատեսային հաղորդումների, դասախոսությունների և հրապարակային ելույթների միջոցով՝ դարձնելով պատմությունը հասանելի և արդիական։

Միջոցառմանը ներկաները ընդգծեցին, որ Տիգրան Պետրոսյանցը եզակի կերպով համադրում է գիտնականի խորագիտությունը, զինվորականի պատասխանատվությունը և հրապարակախոսի սուր խոսքը։ Ելույթ ունեցողները շնորհակալություն հայտնեցին նրա 75 տարվա նվիրական ծառայության համար և համոզմունք հայտնեցին, որ «Գագիկ Երկրորդ» վեպը կունենա նույնքան նշանակալի և ազդեցիկ ուղի, որքան նրա ստեղծողը։

Այսպիսով, օրը դարձավ ոչ միայն հոբելյանական տոն, այլև մտորումների առիթ՝ արժևորելու այն անհատներին, ովքեր իրենց կյանքը նվիրում են ազգային հիշողության պահպանմանը և ապագայի կերտմանը։

THE SWORD AND THE PEN: THE 75TH YEAR OF TIGRAN PETROSYANTS (HAYAZN)

The Official Presentation of the Historical-Political Novel, “Gagik The Second”

Naira Gasparyan, PhD, Associate Prof., YSU
For The Netherlands’ Diary( NidOragir) from Yerevan

An event of exceptional significance took place at the Armenian State Pedagogical University named after Khachatur Abovyan, which united academic, literary and public circles. The day was symbolic, marking two important milestones at the same time: the 75th anniversary of the famous scholar, publicist and public figure Tigran Petrosyants, as well as the publication of his new historical and political novel “Gagik the Second”.

The event turned into not only a literary presentation, but also an ideological and value platform, where the author’s years of contribution to the development of Armenology and the preservation of national identity were emphasized.

Tigran Petrosyans, better known by his ideological self-determination “Hayazn”, stands out in Armenian reality as a versatile intellectual. His activities include historiography, culturology, journalism and military service. He has made a significant contribution to the study of Armenian medieval history with his scientific works, especially focusing on the history of the Vachutyan and Zakaryan dynasties, as well as the historical and architectural heritage of the Nig-Aparan region.

The author's dozens of books and hundreds of scientific articles have replenished the database of Armenological studies, revealing little-studied pages of history and valuable genealogical data. The encyclopedic works published under his editorship, "Հայկազունք" and        "Ապարանյան Տոհմեր ", are today important sources for the study of Armenian intellectual and genealogical history.  

Petrosyants’ activities are not limited to science. He took an active part in the Artsakh Liberation War and the formation of the Armenian Armed Forces. As a lieutenant colonel in the RA Army, he combined his service with military education and ideological work, embodying the image of a scientist-soldier. His military merits have been recognized with high state and international awards.

As a journalist and editor, Petrosyants has led various periodicals for years, acting as a principled publicist who has consistently raised issues of national identity, preservation of cultural heritage, and strengthening of statehood.

At the core of his activities is the ideology of “Hayazn” – complete dedication to Armenian culture, history, and spiritual values. He not only studies the past, but also presents it to the general public through television programs, lectures, and public speeches, making history accessible and relevant.

Those present at the event emphasized that Tigran Petrosyants uniquely combines the wisdom of a sciholar, the responsibility of a soldier, and the sharp words of a publicist. The speakers expressed gratitude for his 75 years of dedicated service and expressed confidence that the novel “Gagik the Second” will have as significant and influential a path as its creator.

Thus, the day became not only a jubilee celebration, but also an occasion for reflection, to appreciate those individuals who dedicate their lives to preserving national memory and building the future.