Ռուսական ցարը՝ Անտվերպենի կենտրոնում, որին կերտել է հայազգի քանդակագործը

 ԱՅԴ ՄԱՍԻՆ ԵՐԵՎԻ ՉԳԻՏԵԻՔ

04.07.2026/Նիդ.օրագիր/Hay Azian

Անտվերպենը զբոսաշրջիկներին հայտնի է իր Մայր տաճարով, Ռուբենսի արվեստով, Շելդա գետի նավահանգստով և ադամանդի համաշխարհային կենտրոնի համբավով։ Սակայն քաղաքի հին թաղամասերից մեկում կա մի հուշարձան, որն անակնկալի է բերում նույնիսկ շատ բելգիացիների։ Կլոստրոստրատ (Kloosterstraat) փողոցի փոքրիկ այգում ամբողջ հասակով կանգնած է Ռուսաստանի ամենահայտնի ցարի՝ Պյոտր Առաջինի՝ Պետրոս Մեծի բրոնզե արձանը։

Առաջին հարցը, որ ծագում է յուրաքանչյուրի մոտ, բնական է. ինչո՞ւ հենց Անտվերպենում և ինչո՞ւ հենց այստեղ։

Պատասխանը մեզ տեղափոխում է ավելի քան երեք դար հետ։

Մի ցար, որը Եվրոպա էր եկել սովորելու

1717 թվականի ապրիլին Պյոտր Առաջինը եվրոպական իր երկրորդ մեծ ճանապարհորդության ընթացքում այցելեց Անտվերպեն։ Նա Եվրոպա չէր եկել տարածքներ նվաճելու կամ ռազմական դաշինքներ կնքելու։ Նրա գլխավոր նպատակը գիտելիք ձեռք բերելն էր։ Նա ցանկանում էր ուսումնասիրել եվրոպական նավաշինությունը, առևտուրը, նավահանգիստների կազմակերպումը, արհեստները և պետական կառավարման փորձը՝ այն ամենը, ինչը կարող էր օգտակար լինել Ռուսաստանը ժամանակակից պետության վերածելու գործում։

Հետաքրքիր է, որ իր արտասահմանյան ճանապարհորդությունների ընթացքում Պյոտրը հաճախ ներկայացվում էր որպես «Պյոտր Միխայլով»։ Այս անունը նրան հնարավորություն էր տալիս հնարավորինս ազատ շրջել, այցելել գործարաններ, նավաշինարաններ և զրուցել վարպետների հետ՝ առանց պետական արարողակարգի կաշկանդումների։ Սակայն նրա երկու մետրին մոտ հասակը, խառնվածքն ու մեծ շքախումբը շատ արագ բացահայտում էին, թե իրականում ով է այդ «անհայտ ճանապարհորդը»։

Այդ տարիներին Անտվերպենը Եվրոպայի կարևորագույն առևտրային և ծովային կենտրոններից էր։ Պատմական աղբյուրների համաձայն՝ Պյոտր Առաջինը ժամանակավորապես կանգ է առել Սուրբ Միքայելի աբբայությունում, որն այսօր այլևս գոյություն չունի։ Հենց այդ վայրի դիմացի փոքրիկ այգում էլ 1998 թվականի հոկտեմբերի 7-ին կանգնեցվեց նրա արձանը՝ ի հիշատակ 1717 թվականի այդ պատմական այցի։

Հուշարձանը խորհրդանշական լուծում ունի։ Ցարը կանգնած է նավի տախտակամած հիշեցնող պատվանդանի վրա, որի մակերեսին փորագրված է կողմնացույցը։ Պատվանդանին հոլանդերեն և ռուսերեն գրված է. «1717 թվականին այստեղ ոտք դրեց ռուսական ցար Պյոտր Մեծը»։

Այսպիսով, Անտվերպենի այս հուշարձանը ոչ թե կայսրության փառաբանություն է, այլ քաղաքի պատմության մի հետաքրքիր էջի հիշեցում՝ մի այցի, որը տեղի է ունեցել ավելի քան 300 տարի առաջ։

Հայկական ձեռագիր՝ Եվրոպայի կենտրոնում

Քչերը գիտեն, որ այս հուշարձանի հեղինակը հայազգի աշխարհահռչակ քանդակագործ Գեորգի Վարդանի Ֆրանգուլյանն է։

Նա ծնվել է 1945 թվականի մայիսի 29-ին Թբիլիսիում՝ հայկական ընտանիքում։ Հետագայում տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ ձևավորվել է որպես ժամանակակից մոնումենտալ արվեստի ամենաճանաչված ներկայացուցիչներից մեկը։

Ֆրանգուլյանի ստեղծագործական աշխարհագրությունը տպավորիչ է։ Նրա հեղինակած հուշարձաններն ու քանդակները կարելի է հանդիպել Ռուսաստանի, Բելգիայի, Իտալիայի, Ուկրաինայի և այլ երկրների քաղաքներում։

Բրյուսելի Լակեն թաղամասում է կանգնած նրա կերտած Ալեքսանդր Պուշկինի արձանը, Անտվերպենում՝ Պյոտր Առաջինի հուշարձանը, Օդեսայում՝ Իսահակ Բաբելի արձանը, Եկատերինբուրգում՝ Ռուսաստանի առաջին նախագահ Բորիս Ելցինի հուշարձանը, իսկ Մոսկվայում՝ Արամ Խաչատրյանի, Բուլատ Օկուջավայի, Իոսիֆ Բրոդսկու և այլ նշանավոր մշակութային գործիչների հուշարձանները։ Նրա ամենանշանակալի ստեղծագործություններից է նաև «Վշտի պատ» հուշահամալիրը, որը նվիրված է ստալինյան բռնաճնշումների զոհերի հիշատակին։ Իսկ Վենետիկի լագունում, Սան Միքելե կղզու դիմաց, տեղադրված է նրա յուրօրինակ «Դանթեի նավակը» քանդակային կոմպոզիցիան, որը դարձել է քաղաքի ժամանակակից արվեստի ուշագրավ խորհրդանիշներից։

Ֆրանգուլյանի ստեղծագործություններին բնորոշ է այն, որ նա երբեք պարզապես դիմանկար չի կերտում։ Նա փորձում է բացահայտել մարդու ներաշխարհը, բնավորությունն ու պատմական առաքելությունը։ Անտվերպենի Պյոտր Առաջինն էլ ներկայացված է ոչ թե որպես նվաճող, այլ որպես ճանապարհորդ և բարեփոխիչ՝ մարդ, որի հայացքը կարծես ուղղված է դեպի ծովը, դեպի նոր գաղափարների աշխարհը։

Այսօր հազարավոր զբոսաշրջիկներ անցնում են այս արձանի կողքով, լուսանկարվում և շարունակում ճանապարհը՝ հաճախ չիմանալով, թե ինչ պատմություն է թաքնված այդ բրոնզե կերպարի հետևում։

Իսկ հայ այցելուների համար այս հուշարձանն ունի ևս մեկ խորհուրդ։ Այն հիշեցնում է, որ Եվրոպայի մշակութային կենտրոններից մեկում կանգնած այս ստեղծագործությունը կերտել է հայազգի արվեստագետը, որի գործերը վաղուց դարձել են համաշխարհային մշակութային ժառանգության մի մասը։

Անտվերպենի այս փոքրիկ այգում կարծես հանդիպում են երեք մշակույթներ՝ բելգիականը, ռուսականը և հայկականը։ Մեկը պահպանել է պատմական հիշողությունը, մյուսը ներկայացնում է պատմության հայտնի դեմքին, իսկ երրորդը՝ հայ արվեստագետի ստեղծագործական տաղանդի միջոցով, այդ պատմությունը դարձրել է տեսանելի և կենդանի։ Ֆրանգուլյանը հայ քանդակագործներից այն եզակիներից է, որի ստեղծագործությունները կանգնած են եվրոպական մի քանի մայրաքաղաքներում և դարձել են այդ քաղաքների հանրային տարածքի անբաժանելի մասը։

Երբ հաջորդ անգամ քայլեք Կլոստրոստրատ փողոցով, մի շտապեք անցնել այս հուշարձանի կողքով մտածեք թե ինչպես արվեստը կարող է դարեր անց միավորել ժողովուրդներին և պահպանել պատմության հիշողությունը, իսկ հայկական հետքն իրոք ամենուր է:

YOU PROBABLY DIDN'T KNOW THIS

The Russian Tsar in the Heart of Antwerp – Sculpted by an Armenian Artist

04.07.2026 / Dutch Diary /Hay Azian

Antwerp is famous for its Cathedral of Our Lady, the artistic legacy of Rubens, the Port of Antwerp on the River Scheldt, and its reputation as the world's diamond capital. Yet, in one of the city's historic neighborhoods stands a monument that surprises even many Belgians. In a small park on Kloosterstraat stands a life-size bronze statue of one of Russia's most renowned rulers—Tsar Peter I, better known as Peter the Great.

The first question that naturally comes to mind is: Why Antwerp? And why here?

The answer takes us back more than three centuries.

A Tsar Who Came to Europe to Learn

In April 1717, during his second major journey across Europe, Peter the Great visited Antwerp. He did not come to conquer lands or negotiate military alliances. His primary purpose was to learn. He wanted to study European shipbuilding, trade, the organization of ports, craftsmanship, and methods of public administration—everything that could help transform Russia into a modern state.

Interestingly, during his travels abroad, Peter often used the name "Pyotr Mikhailov." This allowed him to move around more freely, visit shipyards and workshops, and speak directly with craftsmen without the constraints of royal protocol. However, his nearly two-meter height, energetic personality, and large entourage quickly revealed the true identity of the "unknown traveler."

At that time, Antwerp was one of Europe's leading commercial and maritime centers. According to historical sources, Peter the Great stayed for a short time at St. Michael's Abbey, which no longer exists today. On October 7, 1998, a monument was erected in the small park opposite the former abbey to commemorate his historic visit of 1717.

The monument itself is rich in symbolism. Peter stands on a pedestal resembling the deck of a ship, decorated with a compass rose. An inscription in Dutch and Russian reads: "In 1717, Tsar Peter the Great set foot here."

Thus, the monument in Antwerp is not a glorification of the Russian Empire but rather a reminder of an interesting chapter in the city's own history—a visit that took place more than 300 years ago.

An Armenian Signature in the Heart of Europe

Few people know that the monument was created by the world-renowned sculptor of Armenian origin, Georgy Vartan Frangulyan.

Born in Tbilisi on May 29, 1945, into an Armenian family, Frangulyan later moved to Moscow, where he became one of the leading masters of contemporary monumental sculpture.

His artistic legacy spans numerous countries, including Russia, Belgium, Italy, Ukraine, and beyond.

Among his best-known works are the monument to Alexander Pushkin in Brussels' Laeken district, Peter the Great in Antwerp, Isaac Babel in Odesa, Boris Yeltsin in Yekaterinburg, and monuments in Moscow dedicated to Aram Khachaturian, Bulat Okudzhava, Joseph Brodsky, and other distinguished cultural figures. He is also the author of the monumental Wall of Grief, dedicated to the victims of Stalinist repression. Another remarkable work is The Barque of Dante, installed in the Venetian Lagoon opposite the island of San Michele.

Frangulyan's sculptures are never merely portraits. He seeks to reveal the inner world, character, and historical mission of each individual. His Peter the Great in Antwerp is portrayed not as a conqueror, but as a traveler and reformer whose gaze seems fixed upon the sea—the gateway to new ideas.

Today, thousands of visitors pass by the monument, take photographs, and continue on their way, often unaware of the fascinating story behind the bronze figure.

For Armenian visitors, however, the monument carries another meaning. It is a reminder that this remarkable work in one of Europe's great cultural cities was created by an Armenian artist whose sculptures have become part of the world's cultural heritage.

In this small Antwerp park, three cultures seem to meet: Belgian, Russian, and Armenian. One preserves historical memory, another represents a major historical figure, while the third, through the talent of an Armenian sculptor, transforms history into enduring art. Frangulyan is among the few Armenian sculptors whose works stand in several European capitals and have become an integral part of their public spaces.

The next time you walk along Kloosterstraat, don't simply pass by this monument. Pause for a moment and reflect on how art can unite nations across centuries and preserve historical memory. The Armenian imprint, indeed, can be found almost everywhere.

ВЫ, ВЕРОЯТНО, НЕ ЗНАЛИ ОБ ЭТОМ

Русский царь в центре Антверпена, памятник которому создал армянский скульптор

04.07.2026 / «Нидерландский дневник» /Hay Azian

Антверпен известен своим Собором Богоматери, творческим наследием Рубенса, портом на реке Шельда и статусом мировой столицы алмазов. Однако в одном из исторических кварталов города находится памятник, который удивляет даже многих бельгийцев. В небольшом сквере на улице Клостерстрат (Kloosterstraat) стоит бронзовая статуя в полный рост одного из самых известных российских правителей — царя Петра I, Петра Великого.

Первый вопрос, который возникает у каждого: почему именно Антверпен и почему именно здесь?

Ответ переносит нас более чем на три столетия назад.

Царь, приехавший в Европу учиться

В апреле 1717 года, во время своего второго большого путешествия по Европе, Пётр I посетил Антверпен. Он приехал не для завоеваний и не для заключения военных союзов. Его главной целью было обучение. Он стремился изучить европейское кораблестроение, торговлю, организацию портов, ремёсла и систему государственного управления — всё то, что могло помочь превратить Россию в современное государство.

Любопытно, что во время зарубежных поездок Пётр часто представлялся как «Пётр Михайлов». Это позволяло ему свободнее посещать верфи, мастерские и беседовать с мастерами без придворного этикета. Однако его почти двухметровый рост, энергичный характер и многочисленная свита быстро раскрывали личность «неизвестного путешественника».

В начале XVIII века Антверпен был одним из важнейших торговых и морских центров Европы. Согласно историческим источникам, Пётр I некоторое время останавливался в аббатстве Святого Михаила, которое до наших дней не сохранилось. Именно напротив этого места 7 октября 1998 года был установлен памятник в честь исторического визита русского царя в 1717 году.

Памятник наполнен символикой. Пётр стоит на постаменте, напоминающем палубу корабля, украшенную изображением розы ветров. На постаменте на русском и нидерландском языках выгравированы слова: «В 1717 году здесь ступил на землю русский царь Пётр Великий».

Таким образом, памятник в Антверпене — это не прославление Российской империи, а напоминание об интересной странице истории самого города.

Армянский след в сердце Европы

Мало кто знает, что автор памятника — всемирно известный скульптор армянского происхождения Георгий Вартанович Франгулян.

Он родился 29 мая 1945 года в Тбилиси в армянской семье, а позднее переехал в Москву, где стал одним из крупнейших мастеров современной монументальной скульптуры.

Его произведения украшают города России, Бельгии, Италии, Украины и других стран.

Среди наиболее известных работ Франгуляна — памятник Александру Пушкину в брюссельском районе Лакен, памятник Петру Великому в Антверпене, памятник Исааку Бабелю в Одессе, памятник Борису Ельцину в Екатеринбурге, памятники Араму Хачатуряну, Булату Окуджаве, Иосифу Бродскому и другим выдающимся деятелям культуры в Москве. Он также является автором мемориала «Стена скорби», посвящённого жертвам сталинских репрессий. Особое место занимает и композиция «Ладья Данте», установленная в Венецианской лагуне напротив острова Сан-Микеле.

Для творчества Франгуляна характерно стремление раскрыть внутренний мир человека, его характер и историческую миссию. Поэтому Пётр I в Антверпене изображён не как завоеватель, а как путешественник и реформатор, устремивший взгляд к морю — символу новых знаний и открытий.

Сегодня тысячи туристов проходят мимо памятника, фотографируются и продолжают прогулку, зачастую даже не подозревая, какую историю хранит эта бронзовая фигура.

Для армянских посетителей этот памятник имеет ещё одно значение. Он напоминает о том, что это произведение искусства в одном из культурных центров Европы создано армянским мастером, чьи работы давно стали частью мирового культурного наследия.

В этом небольшом антверпенском сквере словно встречаются три культуры — бельгийская, русская и армянская. Одна хранит историческую память, другая представляет выдающуюся историческую личность, а третья — благодаря таланту армянского скульптора — делает эту историю зримой и живой. Франгулян — один из немногих армянских скульпторов, чьи произведения установлены в нескольких европейских столицах и стали неотъемлемой частью их городского пространства.

Если вам доведётся пройти по улице Клостерстрат, не спешите проходить мимо этого памятника. Остановитесь на мгновение и задумайтесь о том, как искусство способно соединять народы сквозь века и сохранять историческую память. Армянский след действительно можно встретить повсюду.

Ուկրաինայի հայերի միությունը այս օրերին նշում է իր հիմնադրման 25-ամյակը։

Հայկական միասնության 25 տարի Ուկրաինայում

04.07.2026/Նիդ.օրագիր

Այս նշանակալի առիթով մեր անկեղծ շնորհավորանքներն ենք հղում Ուկրաինայի հայերի միության նախագահ պարոն Վիլեն Շատվորյանին, շտաբի պետ պարոն Դավիթ Մկրտչյանին, ակտիվ բլոգեր Մարատ Հակոբեանին, ինչպես նաև համայնքի բոլոր նվիրյալ անդամներին, որոնք իրենց ամենօրյա աշխատանքով պահպանում և զարգացնում են հայկական կյանքը Ուկրաինայում։

Քառորդ դար շարունակ միությունը դարձել է համախմբման, փոխօգնության և ազգային ինքնության պահպանման կարևոր կենտրոն։ Այն իր շուրջ է միավորել տասնյակ համայնքներ՝ պահպանելով լեզուն, մշակույթը, եկեղեցական կյանքը և ազգային հիշողությունը՝ միաժամանակ ակտիվ մասնակցություն ունենալով, թև ու թիկունք լինելով ու օգտակար լինելով ՈՒկրաինային, կամուրջներ կառուցելով ուկրաինական հասարակության հետ։

Այս տարիների ընթացքում համայնքը բազմիցս ապացուցել է իր տոկունությունը՝ հատկապես վերջին պատերազմական այս ծանր ժամանակաշրջանում, երբ պատերազմը փորձության է ենթարկել մարդկանց կյանքն ու ճակատագրերը։ Այդուհանդերձ, միության միասնականությունը, հոգատարությունը և փոխաջակցությունը դարձել են ուժի և դիմադրողականության աղբյուր։

Ուկրաինայի հայերի միության 25 տարիները նաև հայ-ուկրաինական դարավոր կապերի շարունակությունն են՝ պատմություն, որտեղ սերունդները դարերով ապրել, ստեղծագործել և միասին կառուցել են ընդհանուր մշակութային տարածք։

Շնորհավորում ենք այս գեղեցիկ հոբելյանի կապակցությամբ և մաղթում նոր հաջողություններ, ամրություն, ստեղծագործական ուժ և շարունակական միասնություն։ Թող հայ համայնքի կյանքը Ուկրաինայում զարգանա խաղաղության, փոխըմբռնման և բարեկամության պայմաններում։

«Նիդերլանդական օրագիր»

2026 թ. հուլիս

---------------------

25 Years of Armenian Unity in Ukraine

04 July 2026 / Niderlandakan oragir

These days, the Union of Armenians of Ukraine is celebrating the 25th anniversary of its foundation.

On this remarkable occasion, we extend our sincere congratulations to Mr. Vilen Shatvoryan, President of the Union of Armenians of Ukraine; Mr. Davit Mkrtchyan, Chief of Staff; the active blogger Marat Hakobyan; and all the dedicated members of the Armenian community whose daily efforts preserve and promote Armenian life in Ukraine.

For a quarter of a century, the Union has served as an important center of unity, mutual support, and the preservation of Armenian national identity. It has brought together dozens of Armenian communities, safeguarding the Armenian language, culture, church life, and historical heritage, while at the same time actively contributing to the life of Ukraine, standing by the Ukrainian people, and strengthening the bonds of friendship between the Armenian and Ukrainian nations.

Throughout these years, the community has repeatedly demonstrated its resilience, especially during the difficult years of war, when countless lives and destinies have been put to the test. Nevertheless, the Union's solidarity, compassion, and mutual support have remained a source of strength and endurance.

The twenty-five-year history of the Union of Armenians of Ukraine also represents the continuation of the centuries-old Armenian-Ukrainian relationship—a shared history in which our peoples have lived side by side, created together, and contributed to a common cultural heritage.

We warmly congratulate you on this important anniversary and wish you continued success, good health, strength, creative inspiration, and lasting unity. May the Armenian community in Ukraine continue to flourish in an atmosphere of peace, mutual understanding, and friendship.

Dutch Armenian Diary

July 2026

------------------------------

25 років вірменської єдності в Україні

04.07.2026 / Niderlandakan oragir

У ці дні Спілка вірмен України відзначає 25-ту річницю свого заснування.

З цієї визначної нагоди ми щиро вітаємо Президента Спілки вірмен України пана Вілена Шатворяна, керівника штабу пана Давіда Мкртчяна, активного блогера Марата Акобяна, а також усіх відданих членів громади, які своєю щоденною працею зберігають і розвивають вірменське життя в Україні.

Протягом чверті століття Спілка стала важливим осередком єдності, взаємодопомоги та збереження національної ідентичності. Вона об'єднала навколо себе десятки громад, зберігаючи вірменську мову, культуру, церковне життя та історичну пам'ять, водночас беручи активну участь у житті України, підтримуючи українське суспільство та зміцнюючи дружбу між українським і вірменським народами.

Упродовж цих років громада неодноразово доводила свою стійкість, особливо в цей важкий період війни, коли долі й життя багатьох людей зазнали тяжких випробувань. Попри всі труднощі, єдність, взаємна підтримка та згуртованість Спілки стали джерелом сили й незламності.

Двадцятип'ятирічна історія Спілки вірмен України є також продовженням багатовікових українсько-вірменських зв'язків — історії, у якій наші народи століттями жили поруч, творили й разом розбудовували спільний культурний простір.

Щиро вітаємо вас із цим прекрасним ювілеєм та бажаємо нових успіхів, міцного здоров'я, невичерпної енергії, творчого натхнення й подальшої єдності. Нехай життя вірменської громади в Україні й надалі розвивається в атмосфері миру, взаєморозуміння та дружби.

«Dutch Armenian Diary»

Липень 2026 року

Փաստաբան Լիանա Բալյանը՝ «Նիդերլանդական օրագրի» Բելգիայի թղթակից

Մեր ընթերցողներին փաստաբան Լիանա Բալյանի անունն արդեն լավ ծանոթ է։ Տևական ժամանակ նա համագործակցում է «Նիդերլանդական օրագրի» հետ՝ հանդես գալով իրավաբանական խորհրդատվություններով, պարզաբանելով տարբեր իրավական հարցեր և ներկայացնելով օրենքի պահանջներն ու դրանց գործնական կիրառման առանձնահատկությունները։ Նրա հրապարակումները մշտապես հետաքրքրություն են առաջացրել՝ օգնելով մեր հայրենակիցներին ավելի լավ կողմնորոշվել իրավական բազմաթիվ իրավիճակներում։

Այսօր ուրախությամբ տեղեկացնում ենք, որ մեր համագործակցությունը շարունակվում է նոր ձևաչափով։ Իրավաբանական թեմաներից բացի, Լիանա Բալյանն այսուհետ կներկայացնի նաև Բելգիայի հայկական համայնքի կյանքը՝ լուսաբանելով համայնքային, մշակութային, հասարակական և այլ կարևոր իրադարձություններ։ Այսպիսով, նա միանում է «Նիդերլանդական օրագրի» լրագրողական թիմին՝ որպես Բելգիայի թղթակից։ Հավելենք, որ այս աշխատանը` ինչպես նաև «Նիդերլանդական օրագրի» ողջ գործունեությունը  արվում է անշահախնդրորեն ու մեծ սիրով` առանց վճարվելու:

Համոզված ենք, որ նրա մասնագիտական փորձը, հասարակական ակտիվությունն ու համայնքի հետ սերտ կապը մեր ընթերցողներին հնարավորություն կտան ավելի մոտիկից ծանոթանալ Բելգիայի հայության առօրյային, նախաձեռնություններին և ձեռքբերումներին։

Իսկ որպեսզի մեր ընթերցողները ճանաչեն ոչ միայն փաստաբան Լիանա Բալյանին, այլև այն մարդուն, ով այսուհետ պատմելու է Բելգիայի հայկական կյանքի մասին, առաջարկեցինք նրան պատասխանել մեր հարցերին։

– Նախ խնդրում ենք մի փոքր պատմել Ձեր մասին։ Ո՞վ է Լիանա Բալյանը՝ մասնագետից դուրս։

– Մասնագիտությամբ փաստաբան եմ, սակայն ինձ համար կյանքը երբեք չի սահմանափակվել միայն իրավաբանությամբ։ Առաջին հերթին կին եմ, մայր, ով սիրում է սովորել, զարգանալ և օգտակար լինել մարդկանց։

– Ինչպե՞ս կայացրեցիք Բելգիա տեղափոխվելու որոշումը, և ինչպիսի՞ն էին առաջին քայլերը նոր երկրում։

– Բելգիա եմ տեղափոխվել օրինական ճանապարհով և անմիջապես ստացել եմ բնակության կարգավիճակ։ Իսկ ընդամենը մեկ ամիս առաջ ստացել եմ նաև Բելգիայի քաղաքացիություն։ Բելգիա գալուս առաջին իսկ օրից սկսել եմ սովորել և այդ ճանապարհը շարունակում եմ մինչ օրս՝ հավատալով, որ կրթությունն ու ինքնազարգացումը երբեք չեն ավարտվում։

– Ի՞նչ դժվարությունների բախվեցիք առաջին տարիներին։

– Լուրջ դժվարություններ չեմ ունեցել։ Ամենամեծ մարտահրավերը ֆրանսերեն լեզուն էր։ Այն սկսել եմ սովորել բառի բուն իմաստով՝ այբուբենից, և այսօր էլ շարունակում եմ կատարելագործվել։

– Ի՞նչն էր Ձեզ ամենից շատ զարմացրել կամ տպավորել Բելգիայի հասարակության, մշակույթի և առօրյայի մեջ։

– Ամենից շատ ինձ տպավորել են մարդկանց փոխադարձ հարգանքը, օրենքի նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքը և հասարակական կարգապահությունը։ Այստեղ մարդիկ հարգում են միմյանց անձնական տարածքը, ժամանակն ու իրավունքները, իսկ օրենքը գործում է բոլորի համար՝ անկախ զբաղեցրած դիրքից կամ պաշտոնից։

– Քանի՞ տարի եք աշխատել որպես փաստաբան Հայաստանում և ո՞ր ոլորտներում եք մասնագիտացել։

– Համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետն ավարտելուց անմիջապես հետո՝ 22 տարեկանից, սկսել եմ աշխատել որպես փաստաբան Հայաստանում։

Այդ տարիներին մասնագիտացման համակարգ դեռևս չկար, ուստի զբաղվել եմ տարբեր ոլորտների գործերով՝ քաղաքացիական, քրեական և ամուսնաընտանեկան իրավունքի շրջանակներում։ Մինչ օրս շարունակում եմ լինել Հայաստանի Հանրապետության փաստաբան։ Մասնագիտական գործունեության ամբողջ ընթացքում աշխատել եմ որպես անկախ փաստաբան և ունեցել եմ սեփական փաստաբանական գրասենյակ։

Թեև այժմ ապրում եմ Բելգիայում, շարունակում եմ մասնակցել Հայաստանի Փաստաբանների պալատի կողմից կազմակերպվող մասնագիտական վերապատրաստումներին՝ առցանց ձևաչափով։

– Շարունակո՞ւմ եք իրավաբանական գործունեությունը Բելգիայում։

– 2022 թվականին Բելգիան ճանաչել է իմ իրավաբանական դիպլոմը և շնորհել իրավաբան-մագիստրոսի որակավորում։ Այս պահին շարունակում եմ ուսումս և մասնագիտական զարգացման գործընթացը՝ խորացնելով գիտելիքներս։

Միաժամանակ, քանի որ բազմաթիվ հայրենակիցներ դիմում են ինձ իրավական հարցերով, սկսել եմ սոցիալական հարթակներում պատրաստել և հրապարակել իրավական բովանդակություն՝ հիմնականում Բելգիայում բնակվող հայերի համար։

– Ի՞նչն է առավել անհրաժեշտ, որպեսզի սփյուռքում ապրող հայերն ավելի պաշտպանված և իրավագիտակից լինեն։

– Ամենակարևոր գործոններն են իրավագիտակցությունը, լեզվի իմացությունն ու հասարակության մեջ լիարժեք ինտեգրումը։ Երբ մարդը ճանաչում է իր իրավունքներն ու պարտականությունները, տիրապետում է լեզվին և ակտիվորեն ներգրավված է հասարակական կյանքում, նա շատ ավելի պաշտպանված է։

– Ի՞նչ խորհուրդ կտաք այն հայ իրավաբաններին, ովքեր ցանկանում են մասնագիտական գործունեություն ծավալել Եվրոպայում։

– Առաջինը՝ լեզուն է։ Առանց տվյալ երկրի լեզվի ինտեգրումը գրեթե անհնար է։

Երկրորդ՝ պետք է հասկանալ, որ հայկական իրավաբանական կրթությունը, որպես կանոն, բավարար չէ Եվրոպայում անմիջապես մասնագիտական գործունեություն սկսելու համար։ Հաճախ անհրաժեշտ է լրացուցիչ կրթություն, վերապատրաստում կամ համապատասխան հավաստագրում։

Երրորդ՝ կարևոր է հնարավորինս արագ ինտեգրվել տեղական իրավական միջավայրին՝ անցնել ստաժավորում, կամավորական աշխատանք կատարել կամ փորձ ձեռք բերել իրավաբանական գրասենյակներում։

– Այսուհետ նաև «Նիդերլանդական օրագրի» Բելգիայի թղթակիցն եք։ Ինչո՞ւ ընդունեցիք այս առաջարկը։

– Այս առաջարկն ընդունեցի որպես հնարավորություն՝ ավելի տեսանելի դարձնելու Բելգիայի հայկական համայնքի կյանքն ու խնդիրները։ Ցանկանում եմ լուսաբանել ոչ միայն իրավական և սոցիալական թեմաներ, այլև պատմել մարդկանց մասին՝ նրանց հաջողությունների, դժվարությունների, ինտեգրման փորձի և ձեռքբերումների մասին։

– Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ պատմություններ են պակասում սփյուռքահայ մամուլում։

– Կարծում եմ՝ հաճախ պակասում են մարդկանց առօրյայից ծնված իրական պատմությունները։ Բացի այդ, քիչ են իրավական պարզաբանումները, որոնք կարող են գործնական օգուտ տալ ընթերցողին և օգնել նրան առօրյա կյանքում։

– Ի՞նչ է Ձեզ սովորեցրել փաստաբանի մասնագիտությունը։

– Այն ինձ սովորեցրել է քննադատաբար մտածել, չշտապել եզրակացություններ անել և միշտ լսել բոլոր կողմերին։ Իսկ որպես մարդ՝ տվել է պատասխանատվության բարձր զգացում և սովորեցրել է ցանկացած իրավիճակում առաջնորդվել մասնագիտական էթիկայով։

– Ի՞նչն է Ձեզ այսօր ամենաշատը ոգեշնչում։

– Ինձ ամենաշատը ոգեշնչում են այն մարդիկ, ովքեր, հայտնվելով դժվար պայմաններում, կարողանում են նոր երկրում ստեղծել իրենց կյանքը։ Նրանց աշխատասիրությունն ու կամքի ուժն ինձ նույնպես ուժ են տալիս առաջ շարժվելու։

– Ի՞նչ խորհուրդ կտաք այն երիտասարդներին, ովքեր ցանկանում են ընտրել փաստաբանի մասնագիտությունը։

– Պետք է պատրաստ լինել երկար և պատասխանատու ճանապարհի։ Լավ փաստաբան լինելու համար միայն իրավական գիտելիքները բավարար չեն։ Անհրաժեշտ են նաև համբերություն, ճշգրտություն, ազնվություն և մասնագիտական բարձր էթիկա։

– Ի՞նչ նպատակներ և երազանքներ ունեք առաջիկա տարիների համար։

– Մասնագիտական առումով ցանկանում եմ նպաստել, որպեսզի սփյուռքում բնակվող հայերի համար իրավական խորհրդատվությունն ու աջակցությունն ավելի հասանելի դառնան։ Իսկ անձնական կյանքում ամենակարևորը ընտանիքիս կայունությունն ու բարօրությունն են։

– Եվ վերջում. եթե հնարավորություն ունենայիք մեկ խորհուրդ տալ Բելգիայում նոր կյանք սկսող յուրաքանչյուր հայի, ո՞րն այն կլիներ։

– Նախ՝ սովորեք լեզուն։ Դա նոր կյանք կառուցելու ամենակարևոր բանալին է։ Եվ երկրորդ՝ մի՛ մեկուսացեք։ Շփվեք մարդկանց հետ, ճանաչեք տեղական հասարակությունը, ակտիվ մասնակցեք համայնքային կյանքին։ Որքան բաց լինեք աշխարհի հանդեպ, այնքան ավելի հեշտ կլինի ինտեգրվել և հաջողության հասնել։

Բլից հարցեր

– Սիրելի քաղաքը Բելգիայում
– Բրյուսել։

– Սուրճ, թե՞ թեյ
– Սուրճ։

– Երեք բառ, որոնք բնութագրում են Ձեզ
– Հետևողական, պատասխանատու, հավասարակշռված։

– Ո՞ր գիրքն եք խորհուրդ տալիս կարդալ
– Պաուլո Կոելյոյի «Ալքիմիկոսը»։

– Հայաստան՝ մեկ բառով
– Արմատ։

– Բելգիա՝ մեկ բառով
– Հնարավորություն։

«Նիդերլանդական օրագիր»

02.07.2026

Help bring Armenian apricots to the Netherlands and Europe

 Urgente oproep: Help Armeense abrikozen naar Nederland en Europa te brengen (NL)

Door de huidige geopolitieke ontwikkelingen dreigt een groot deel van de Armeense abrikozenoogst verloren te gaan. Het gaat om tonnen hoogwaardige abrikozen die zonder nieuwe afzetmarkten niet bij consumenten terechtkomen. Verschillende landen, waaronder Polen, Singapore en België, hebben inmiddels initiatieven genomen om een deel van deze oogst veilig te stellen.

De Stichting Samenwerking Armeense Beroepsgroepen (SAB) werkt, in samenwerking met de Europese Commissie, aan het leggen van verbindingen tussen Armeense producenten en Nederlandse en Europese afnemers. Het doel is om nieuwe afzetmarkten te creëren voor Armeense abrikozen en op termijn ook voor andere kwaliteitsproducten uit Armenië.

SAB fungeert als brug tussen producenten, beroepsgroepen en de Europese markt. Samen met ondernemers, importeurs en retailers zetten wij ons in voor een duurzame oplossing: het behoud van de huidige oogst én de versterking van de economische en handelsrelaties tussen Armenië en Europa.

Er zijn inmiddels belangrijke contacten gelegd, maar uitbreiding van het netwerk is dringend nodig. Daarom zijn wij met spoed op zoek naar contacten bij:

- Groothandels;

- Importeurs en distributeurs;

- Internationale en gespecialiseerde winkels;

- Nederlandse supermarktketens, zoals Albert Heijn, Lidl, Jumbo, PLUS en andere retailorganisaties;

- Logistieke partners en inkopers die kunnen bijdragen aan een snelle distributie.

Bent u ondernemer of kent u iemand die hierbij kan helpen?

Neem dan zo spoedig mogelijk contact met ons op via een privébericht. Vanaf vrijdag 3 juli zijn wij ook telefonisch bereikbaar via +31 (0) 617646763.

Wij verzoeken iedereen dit bericht zoveel mogelijk te delen binnen zijn of haar netwerk. Uw betrokkenheid kan het verschil maken. Samen kunnen we voorkomen dat een waardevolle oogst verloren gaat én tegelijkertijd bouwen aan een duurzame economische samenwerking tussen Armenië en Europa.

Samen maken we het verschil. Met Armenië in ons hart.

Stichting Samenwerking Armeense Beroepsgroepen (SAB)

Urgent call: Help bring Armenian apricots to the Netherlands and Europe    (English translation)

Due to current geopolitical developments, a large part of the Armenian apricot harvest is at risk of being lost. This concerns tons of high-quality apricots that, without new sales markets, will not reach consumers. Several countries, including Poland, Singapore, and Belgium, have already launched initiatives to secure part of this harvest.

The Foundation for Cooperation of Armenian Professional Groups (SAB), in collaboration with the European Commission, is working to establish connections between Armenian producers and Dutch and European buyers. The goal is to create new sales markets for Armenian apricots and, in the long term, also for other high-quality products from Armenia.

SAB acts as a bridge between producers, professional groups, and the European market. Together with entrepreneurs, importers, and retailers, we are committed to a sustainable solution: preserving the current harvest and strengthening economic and trade relations between Armenia and Europe.

Important contacts have already been made, but expansion of the network is urgently needed. Therefore, we are urgently looking for contacts at:

• Wholesalers;
• Importers and distributors;
• International and specialized shops;
• Dutch supermarket chains such as Albert Heijn, Lidl, Jumbo, PLUS, and other retail organizations;
• Logistics partners and buyers who can contribute to rapid distribution.

Are you an entrepreneur or do you know someone who can help with this?

Please contact us as soon as possible via private message. From Friday, July 3, we will also be reachable by phone at  +31 (0) 617646763.

We kindly ask everyone to share this message as widely as possible within their networks. Your involvement can make the difference. Together we can prevent a valuable harvest from being lost and at the same time build sustainable economic cooperation between Armenia and Europe.

Together we make a difference. With Armenia in our hearts.
Foundation for Cooperation of Armenian Professional Groups (SAB)

Անհետաձգելի կոչ․ Օգնեք հայկական ծիրանները բերել Նիդերլանդներ և Եվրոպա

Ներկայիս աշխարհաքաղաքական զարգացումների պատճառով վտանգված է հայկական ծիրանի բերքի մեծ մասը կորցնելը։ Խոսքը բարձրորակ ծիրանների տոննաների մասին է, որոնք առանց նոր վաճառքի շուկաների չեն հասնի սպառողներին։ Մի շարք երկրներ, այդ թվում՝ Լեհաստանը, Սինգապուրը և Բելգիան, արդեն նախաձեռնել են այս բերքի մի մասը փրկելու ծրագրեր։

Հայկական մասնագիտական խմբերի համագործակցության հիմնադրամը (SAB), համագործակցելով Եվրոպական հանձնաժողովի հետ, աշխատում է կապեր ստեղծելու ուղղությամբ հայկական արտադրողների և նիդերլանդական ու եվրոպական գնորդների միջև։ Նպատակն է ստեղծել նոր շուկաներ հայկական ծիրանի համար և երկարաժամկետ հեռանկարում նաև Հայաստանի այլ բարձրորակ արտադրանքի համար։

SAB-ը հանդես է գալիս որպես կամուրջ արտադրողների, մասնագիտական խմբերի և եվրոպական շուկայի միջև։ Ձեռնարկատերերի, ներմուծողների և մանրածախ վաճառողների հետ միասին մենք աշխատում ենք կայուն լուծման ուղղությամբ՝ պահպանել ներկայիս բերքը և ամրապնդել Հայաստանի և Եվրոպայի միջև տնտեսական ու առևտրային հարաբերությունները։

Արդեն հաստատվել են կարևոր կապեր, սակայն ցանցի ընդլայնման խիստ անհրաժեշտություն կա։ Այդ պատճառով մենք շտապ փնտրում ենք կապեր հետևյալ ոլորտներում․

• Մեծածախ առևտուր իրականացնողներ,
• Ներմուծողներ և դիստրիբյուտորներ,
• Միջազգային և մասնագիտացված խանութներ,
• Նիդերլանդական սուպերմարկետների ցանցեր, ինչպիսիք են Albert Heijn, Lidl, Jumbo, PLUS և այլ մանրածախ կազմակերպություններ,
• Լոգիստիկ գործընկերներ և գնորդներ, որոնք կարող են նպաստել արագ բաշխմանը։

Դուք ձեռնարկատեր եք, կամ գիտե՞ք մեկին, ով կարող է օգնել։

Խնդրում ենք որքան հնարավոր է շուտ կապ հաստատել մեզ հետ անձնական հաղորդագրությամբ։ Ուրբաթ՝ հուլիսի 3-ից սկսած, մենք նաև հասանելի կլինենք հեռախոսով՝  +31 (0) 617646763.։

Խնդրում ենք այս հաղորդագրությունը հնարավորինս լայն տարածել ձեր ցանցերում։ Ձեր մասնակցությունը կարող է վճռորոշ լինել։ Միասին կարող ենք կանխել արժեքավոր բերքի կորուստը և միաժամանակ կառուցել կայուն տնտեսական համագործակցություն Հայաստանի և Եվրոպայի միջև։

Միասին մենք կարող ենք փոփոխություն անել։ Սրտով՝ Հայաստանի հետ։
Հայկական մասնագիտական խմբերի համագործակցության հիմնադրամ (SAB)

Մինչ Սահմանադրական դատարանը խորհրդակցական սենյակում է

  (ՍԱՏԻՐԱ)

02.07.2026/Արտազ Վարդանյան/Նիդ.օրագիր

Ընդդիմության փաստաբանները Սահմանադրական դատարան մտան այնպիսի սրտնեղած դեմքերով, կարծես ոչ թե ընտրությունների արդյունք էին վիճարկելու, այլ Սուրենյանցի կանխատեսած եղանակային աղետի պատճառով ամբողջ Հայաստանի համար փոխհատուցում էին պահանջելու։
Գլխավոր փաստաբանը հանդիսավոր հայտարարեց.

— Պահանջում ենք չեղարկել ընտրությունները... և, անհրաժեշտության դեպքում, հայտարարել քաղաքական արտակարգ իրավիճակ։
Դատավորը բարձրացրեց ակնոցը.
— Իսկ ի՞նչ է տեղի ունեցել։
— Աղետ, ձեր պատվավորություն։
— Ի՞նչ աղետ։
— Ընտրողները չեն քվեարկել այնպես, ինչպես մենք էինք ակնկալում։

Դատավորը թերթեց գործի նյութերը.

— Այստեղ գրված է, որ ընտրացուցակները մաքրվել են, մահացածները չեն քվեարկել, տեղամասերում էական խախտումներ չեն արձանագրվել, իսկ ձեր մրցակիցը գրեթե կրկնակի ավելի շատ ձայն է ստացել։

Փաստաբանը հանգիստ գլխով արեց.

— Հենց դա էլ ամենամեծ կասկածն է։
— Որ մարդիկ գնացել ու իրենց ուզածի՞ն են ընտրել։
— Այո՛։
— Ու դա՞ եք վիճարկում։
— Մենք վիճարկում ենք, որ այդքան մարդ կարող էր մեզ հետ չհամաձայնել։

Դատավորը մի պահ լռեց, ապա հռետորական հարց տվեց.

— Իսկ ո՞վ է ընտրողը։

Փաստաբանը մտածկոտ պատասխանեց.

— Հենց դա էլ ամենամեծ կասկածն է։ Մենք դեռ ուսումնասիրում ենք այդ երևույթը։
Դահլիճում այնպիսի լռություն տիրեց, որ թվում էր՝ նույնիսկ դատարանի ժամացույցն էր դադարել աշխատել։
Այդ պահին փաստաբաններից մեկը հաղթական դեմքով վեր թռավ.

— Ունենք նաև ամենակարևոր ապացույցը։ Ծրարները թափանցիկ են եղել։

Դատավորը վերցրեց սեղանին դրված մուգ գույնի ծրարը, երկար նայեց, շրջեց բոլոր կողմերից, հետո նույնիսկ լուսամուտի դիմաց պահեց։

— Որտե՞ղ է երևում։

Երկրորդ դատավորը վերցրեց ծրարը.

— Ես էլ չեմ տեսնում։

Երրորդը ծիծաղեց.

— Ռենտգեն է պետք։ Կամ գոնե գերբնական տեսողություն։ Սովորական աչքով միայն ծրարն է երևում։

Դահլիճից մի քաղաքացի բարձրաձայն ասաց.

— Եթե սա թափանցիկ է, ուրեմն ընտրություններն էլ են թափանցիկ եղել։ Էլ ինչի՞ շուրջ ենք վիճում։

Փաստաբաններից մեկն անմիջապես հակադարձեց.

— Դա թափանցիկ դավադրություն էր։

Մյուսը շտապեց լրացնել.

— Իսկ եթե լավ նայեք, կտեսնեք, որ ծրարներն ընտրողների վրա հոգեբանական ճնշում էին գործադրում։

— Այս տեմպերով, — շշնջաց դատավորը, — հաջորդ նիստին կպարզվի, որ ծրարները նաև հուշել են՝ ում օգտին քվեարկել։

Եկավ մեղադրական եզրափակիչ ելույթի պահը։

Դահլիճ մտավ ամենաազդեցիկ փաստաբանը։

Նա երկար լռեց, հայացքը հառեց առաստաղին, ապա հանդիսավոր ձայնով սկսեց.

— Հարգելի՜... բարձր դատարաաան... պատվարժան գործընկերներ...

Նա յուրաքանչյուր բառի միջև այնպիսի դադար էր տալիս, կարծես սպասում էր, որ այդ ընթացքում պատմությունը փոխվի։

— Այս... գործը... սովորական... գործ... չէ...

Նոր դադար։

— Սա... ընտրություն... չէր...

Դատավորներն ակամա առաջ թեքվեցին։

— Սա... քաղաքական... ցունամի... էր...

Եվս մեկ երկար դադար։

— Մեր ընտրողները... չպարտվեցին... նրանք... տարերային աղետի... զոհ... դարձան...

Առաջին դատավորը պատուհանից դուրս նայեց.

— Տարօրինակ է... դրսում արև է, բայց այս ելույթից հետո արդեն զգում եմ, որ անձրևանոց է պետք։

Երկրորդը թղթերը թերթեց.

— Այստեղից ստացվում է, որ ընտրությունների օրը ոչ թե քվեարկություն է եղել, այլ համաշխարհային կլիմայական աղետ՝ քաղաքական էպիկենտրոնով։

Երրորդը չդիմացավ.

— Եթե այսպես շարունակվի, հաջորդ նիստին Նոյի տապանը կներկայացնեն որպես իրեղեն ապացույց։

— Իսկ կենդանիներին՝ որպես վկաներ, — ավելացրեց մյուս դատավորը։

Այդ պահին քարտուղարը ներս մտավ.

— Պարոնայք, լրագրողները սպասում են։
— Ի՞նչ են հարցնում։
— Հարցնում են՝ որոշե՞լ եք։
— Դեռ ոչ։
— Ինչո՞ւ։
— Նախ պետք է պարզենք՝ ընտրությունների գործն ենք քննում, թե օդերևութաբանական ծառայության արտահերթ հաղորդագրությունը։

Դատարանի շենքից դուրս փաստաբաններն արդեն հարցազրույց էին տալիս։

— Տեղի ունեցածը պարզապես ընտրություն չէր, — հայտարարեց մեկը։ — Դա քաղաքական ցունամի էր։

Մյուսը շարունակեց.

— Այնպիսի ալիք էր, որ ծով չունեցող Հայաստանը քիչ էր մնում նավահանգիստ ունենար։

Երրորդը հավելեց.

— Մեր ձայները ոչ թե կորան, այլ հեղեղվեցին։

— Իսկ ժողովրդի կամքը, — ասաց չորրորդը, — տարվեց քաղաքական քամիներով։

Այդ պահին ուղիղ եթերը դիտող մի քաղաքացի ժպտաց.

— Ամեն ընտրությունից հետո նույն պատմությունն է։ Հաղթողները խոսում են ժողովրդի կամքից, պարտվողները՝ համաշխարհային աղետից։

Մյուսը ծիծաղեց.

— Երևի հաջորդ ընտրություններից առաջ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կողքին պետք է հերթապահեն նաև օդերևութաբաններն ու փրկարարները։

— Ինչո՞ւ։

— Որ արդյունքների հրապարակման պահին անմիջապես հայտարարեն.

«Ուշադրություն։ Առաջիկա օրերին Հանրապետության տարածքում սպասվում է ուժեղ քաղաքական ամպրոպ, տեղ-տեղ՝ բողոքների կարկուտ, հայցադիմումների մառախուղ, վերաքննիչ փոթորիկներ և սահմանադրական ցիկլոն։ Քաղաքացիներին խորհուրդ է տրվում պահպանել հանգստություն, պահեստավորել սուրճ, համբերություն և հեռակառավարման վահանակ, քանի որ առաջիկա օրերին բոլոր ալիքներով սպասվում են նույն մեկնաբանությունները»։

Առայժմ Սահմանադրական դատարանը խորհրդակցական սենյակում է:

Եվրոպան առավել քան երբևէ Հայաստանի կողքին

02.07.2026/Նիդ.օրագիր/մամուլ

Երևանում տեղի ունեցած հանդիպումներից հետո Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը հստակ ուղերձ է հղել՝ Հայաստանը կարող է հույս դնել Եվրամիության վրա։ Ռուսաստանի կողմից առևտրային սահմանափակումների ֆոնին Բրյուսելը պատրաստ է ոչ միայն ֆինանսական աջակցություն տրամադրել, այլև էապես հեշտացնել հայկական ապրանքների մուտքը եվրոպական շուկա։

Հուլիսի 2-ին Երևանում կայացած հանդիպումների ընթացքում ֆոն դեր Լայենը հայտարարեց, որ շուտով Հայաստանին կտրամադրվի լրացուցիչ 18 միլիոն եվրո՝ առևտրի ամրապնդման համար։ Այս գումարը վերջին մասն է հունիսի սկզբին քննարկված 52 միլիոն եվրոյի օժանդակության փաթեթի, որից 34 միլիոնը արդեն տրամադրվել է։ Ֆինանսավորումը կարող է օգտագործվել, օրինակ, արտահանման խթանման գործակալություն ստեղծելու համար՝ հայկական բիզնեսների մրցունակությունը բարձրացնելու նպատակով։

Ամենակարևոր նորամուծությունը ԵՄ-ի կողմից առաջարկվող Autonomous Trade Measures (ATM)-ն է՝ ինքնավար առևտրային միջոցառումները։ Դրանք կազատականացնեն Հայաստանի արտահանումների մոտ 80 տոկոսը դեպի Եվրամիություն՝ վերացնելով մաքսատուրքերն ու քվոտաները։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը շնորհակալություն հայտնեց այս նախաձեռնության համար՝ նշելով, որ որոշման ամբողջական ուժի մեջ մտնելուց հետո Հայաստանը կդառնա առաջին երկիրը, որն առանց ԵՄ անդամության թեկնածուի կարգավիճակի կամ ազատ առևտրի համաձայնագրի կստանա նման արտոնություններ։

Ֆոն դեր Լայենը շեշտեց, որ Հայաստանը դեռևս բախվում է Ռուսաստանի կողմից «նշանակալի տնտեսական ճնշման» հետ, որը նա որակեց որպես «գրեթե տնտեսական բռնություն»։ «Բայց վստահ եղեք՝ երբ մեր գործընկերների վրա ճնշումը կուտակվում է, ԵՄ-ն առաջ է գալիս»,- ասաց նա։ Այս աջակցությունը գալիս է Ռուսաստանի կողմից հայկական ապրանքների (այդ թվում՝ գյուղատնտեսական և ծաղիկների) ներմուծման սահմանափակումների ֆոնին։

Փաշինյանը վստահեցրեց, որ Հայաստանի կառավարությունը չի ձգտում ճգնաժամ ստեղծել Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում և շարունակում է հավատարիմ մնալ բալանսավորված արտաքին քաղաքականությանը։ Միևնույն ժամանակ նա ընդգծեց, որ Հայաստանի շահերը գերակայ են։ Վարչապետը նաև նշեց, որ արտահանման խնդիրը քաղաքական մակարդակում համարում է լուծված, և այժմ խնդիրը պրակտիկ իրականացումն է։

Եվրոպական առաջնորդը ողջունեց Հայաստանի վերջին խորհրդարանական ընտրությունները՝ դրանք որակելով որպես ժողովրդավարության ամրության ապացույց։ «Հայաստանը հավատարիմ է մնում բարեփոխումների ուղուն և ավելի է մոտենում Եվրոպային»,- ասաց ֆոն դեր Լայենը։ Նա X-ի իր էջում գրառել էր՝ «Շատ ուրախ եմ այսքան շուտ կրկին Երևանում լինելու համար» և ամփոփել հայերենով՝ «Մենք ձեզ հետ ենք»։

Միջազգային մամուլը, այդ թվում Bloomberg-ը և Financial Times-ը, այս զարգացումները ներկայացնում են որպես ԵՄ-ի ռազմավարական քայլ՝ Հարավային Կովկասում ազդեցությունը ամրապնդելու և Հայաստանին Ռուսաստանից կախվածությունը նվազեցնելու ուղղությամբ։ ԵՄ-ն Հայաստանին տեսնում է որպես գործընկեր, որի մերձեցումը Եվրոպային նպաստում է ամբողջ տարածաշրջանի կայունությանը։

Այս այցը և հայտարարությունները վկայում են, որ Հայաստան-ԵՄ հարաբերությունները նոր որակ են ստանում՝ անցնելով խոստումներից դեպի կոնկրետ գործողություններ։ Եվրոպան ոչ միայն խոսքով, այլև գործով ցույց է տալիս՝ այս պահին Հայաստանի կողքին է ավելի քան երբևէ։