Եվրոպական քաղաքական համայնքի 8-րդ գագաթնաժողովը, ԵՄ–Հայաստան առաջին երկկողմ գագաթնաժողովը և «Yerevan Dialogue» ֆորումը․ քաղաքական նշանակությունը ներսից և դրսից

2026 թվականի մայիսի 3–5-ը Երևանը դարձավ եվրոպական և ավելի լայն՝ եվրատլանտյան քաղաքականության կարևորագույն կենտրոններից մեկը՝ հյուրընկալելով Եվրոպական քաղաքական համայնքի (ԵՔՀ) 8-րդ գագաթնաժողովը, ԵՄ–Հայաստան առաջին բարձր մակարդակի երկկողմ գագաթնաժողովը, ինչպես նաև «Yerevan Dialogue» միջազգային ֆորումը և տասնյակ երկկողմ հանդիպումներ։ Հայաստանի անկախությունից ի վեր նման մասշտաբի և աշխարհաքաղաքական կշռի միջազգային միջոցառում երկրում երբևէ չէր անցկացվել։ Մոտ հիսուն պետությունների և կառավարությունների ղեկավարների, եվրոպական կառույցների նախագահների, միջազգային կազմակերպությունների ղեկավարների ու անվտանգության ոլորտի բարձրաստիճան ներկայացուցիչների ներկայությունը Երևանը մի քանի օրով վերածեց համաեվրոպական դիվանագիտական հարթակի։

Երևանյան գագաթնաժողովների քաղաքական նշանակությունը պայմանավորված էր ոչ միայն ներկայացվածության մակարդակով, այլև այն բարդ միջազգային միջավայրով, որի պայմաններում դրանք անցկացվեցին։ Եվրոպան շարունակում է գործել խորացող աշխարհաքաղաքական անկայունության պայմաններում․ Ուկրաինայում շարունակվող պատերազմը, Մերձավոր Արևելքում աճող լարվածությունը, Միացյալ Նահանգների արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների վերանայման հնարավորությունը և հետխորհրդային տարածքում Ռուսաստանի ազդեցության աստիճանական նվազումը եվրոպական մայրաքաղաքներին ստիպում են վերաիմաստավորել իրենց անվտանգային և քաղաքական ճարտարապետությունը։

Այս համատեքստում Եվրոպական քաղաքական համայնքը, որն ի սկզբանե ընկալվում էր որպես ոչ ֆորմալ քաղաքական երկխոսության հարթակ, աստիճանաբար վերածվում է ռազմավարական համակարգման կարևոր մեխանիզմի։ Երևանում անցկացված գագաթնաժողովը հատկապես ընդգծեց այդ վերափոխումը։ «Միասնություն և կայունություն Եվրոպայում» կարգախոսը փաստացի արտացոլում էր եվրոպական քաղաքական էլիտայի ներկայիս առաջնահերթությունները՝ անվտանգային ինքնավարության ամրապնդում, էներգետիկ և տրանսպորտային կապուղիների պաշտպանություն, արտաքին միջամտությունների սահմանափակում և ժողովրդավարական կայունության պահպանում։

Քննարկումների առանցքում էին ոչ միայն Ուկրաինան և Ռուսաստանի հետ առճակատումը, այլև Հարավային Կովկասի ապագան, Միջերկրական տարածաշրջանի անվտանգությունը, թվային ենթակառուցվածքների վերահսկողությունը և տնտեսական կապակցվածության նոր ուղիները։ Այս իմաստով Երևանը դարձավ ոչ միայն հանդիպումների վայր, այլև եվրոպական ռազմավարական վերաիմաստավորման կարևոր հարթակ։

Գագաթնաժողովները խորհրդանշական շրջադարձ արձանագրեցին նաև Հայաստանի արտաքին քաղաքականության համար։ Վերջին տարիներին անվտանգության ոլորտում Հայաստանի և Ռուսաստանի հարաբերություններում կուտակված անվստահությունը ձևավորել է նոր ռազմավարական հաշվարկներ Երևանում։ Այդ ֆոնին ԵՄ–Հայաստան առաջին երկկողմ գագաթնաժողովը ձեռք բերեց առանձնահատուկ նշանակություն։ Այն արդեն ոչ միայն համագործակցության ընդլայնման մասին քաղաքական հայտարարություն էր, այլև ազդակ, որ Հայաստանը փորձում է բազմազանեցնել իր արտաքին քաղաքական և անվտանգային հենարանները։

Գագաթնաժողովի ընթացքում ներկայացված տնտեսական և ենթակառուցվածքային նախաձեռնությունները ցույց տվեցին, որ Բրյուսելը պատրաստ է խորացնել իր ներգրավվածությունը Հայաստանում։ Քննարկվեցին տրանսպորտային կապերի արդիականացման, թվային համակարգերի ինտեգրման, էներգետիկ անկախության, սահմանային կառավարման և ներդրումային լայնածավալ ծրագրեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն դարձվեց նաև անվտանգության ոլորտում համագործակցության ընդլայնմանը՝ ներառյալ ԵՄ քաղաքացիական առաքելության գործունեության շարունակականությունը, հակակիբերհարձակումային համակարգերի զարգացումը և հիբրիդային սպառնալիքների դեմ պայքարը։

Երևանյան հանդիպումները միաժամանակ ընդգծեցին Հարավային Կովկասի աճող ռազմավարական նշանակությունը։ Եթե մի քանի տարի առաջ տարածաշրջանը դիտարկվում էր հիմնականում ռուս-թուրքական ազդեցության մրցակցության համատեքստում, ապա այժմ այն ավելի ու ավելի է ընկալվում որպես եվրոպական անվտանգության համակարգի բաղկացուցիչ հատված։ Եվրոպական առաջնորդների հայտարարություններում հստակ նկատվում էր այն մոտեցումը, որ Հայաստան–Ադրբեջան խաղաղության գործընթացը պետք է դուրս գա բացառապես երկկողմ տրամաբանությունից և ստանա ավելի լայն միջազգային աջակցություն։

Այս համատեքստում Եվրոպական միությունը փորձում է ամրապնդել իր դերը որպես միջնորդ, ներդրող և քաղաքական հավասարակշռող ուժ։ Երևանում տեղի ունեցած քննարկումները ցույց տվեցին, որ Բրյուսելը պատրաստ է ոչ միայն աջակցել խաղաղության բանակցություններին, այլև ներգրավվել հետպատերազմյան տնտեսական և ենթակառուցվածքային վերականգնման ծրագրերում։ Միևնույն ժամանակ եվրոպական դիվանագիտությունը շարունակում է խուսափել տարածաշրջանի կոշտ բևեռացումից՝ պահպանելով հարաբերական հավասարակշռություն Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Հայաստանի հետ հարաբերություններում։

Գագաթնաժողովի ուշագրավ դրվագներից էր նաև Կանադայի մասնակցությունը, ինչը խորհրդանշական իմաստով ընդլայնեց Եվրոպական քաղաքական համայնքի աշխարհագրական և քաղաքական շրջանակները։ Սա վկայում է, որ եվրոպական պետությունները ձգտում են ձևավորել ավելի լայն քաղաքական դաշինքային համակարգ՝ հիմնված ոչ միայն աշխարհագրական, այլև արժեքային և ռազմավարական ընդհանրությունների վրա։ Փաստացի ձևավորվում է հարթակ, որը նպատակ ունի լրացնել այն բացերը, որոնք առաջացել են ՆԱՏՕ-ի, ԵՄ-ի և ավանդական տրանսատլանտյան կառույցների ներսում առկա տարաձայնությունների պայմաններում։

Հայաստանի համար այս գործընթացը ստեղծում է և՛ հնարավորություններ, և՛ ռիսկեր։ Մի կողմից՝ Երևանը ստանում է արտաքին քաղաքական նոր մանևրային տարածք, ֆինանսական և քաղաքական աջակցության նոր աղբյուրներ, ինչպես նաև միջազգային տեսանելիության բարձրացում։ Մյուս կողմից՝ Արևմուտքի հետ արագացող մերձեցումը կարող է խորացնել հակասությունները Ռուսաստանի հետ և Հայաստանը ներքաշել ավելի լայն աշխարհաքաղաքական մրցակցության մեջ։ Հետևաբար առաջիկա տարիներին հայկական դիվանագիտության գլխավոր մարտահրավերը կլինի համադրել եվրոպական ինտեգրման ձգտումները տարածաշրջանային անվտանգության իրական սահմանափակումների հետ։

Այնուամենայնիվ, մայիսի 3–5-ի երևանյան գագաթնաժողովներն արդեն կարելի է դիտարկել որպես Հայաստանի նորագույն դիվանագիտական պատմության շրջադարձային իրադարձություններից մեկը։ Դրանք ոչ միայն բարձրացրին Երևանի միջազգային քաղաքական կշիռը, այլև ցույց տվեցին, որ Հարավային Կովկասը աստիճանաբար վերածվում է եվրոպական ռազմավարական մտածողության կարևոր ուղղություններից մեկի։ Եվրոպան, իր հերթին, փորձեց Երևանից հղել ավելի լայն քաղաքական ուղերձ՝ ներկայիս ճգնաժամային աշխարհակարգում պատրաստ լինելով ձևավորել ավելի ինքնուրույն և համակարգված աշխարհաքաղաքական դերակատարություն։

Միջազգային մամուլի ուշագրավ արձագանքները

Միջազգային մամուլի արձագանքները ցույց տվեցին, որ Երևանում անցկացված միջոցառումները դիտարկվում են ոչ միայն որպես բարձր մակարդակի դիվանագիտական հանդիպումների շարք, այլև որպես Հայաստանի արտաքին քաղաքական վերադասավորման և Հարավային Կովկասում ձևավորվող նոր աշխարհաքաղաքական իրականության կարևոր խորհրդանիշ։

Արևմտյան առաջատար լրատվամիջոցների մեծ մասը գործընթացները ներկայացրեց որպես Հայաստանի՝ հետխորհրդային անվտանգային և քաղաքական համակարգից աստիճանական հեռացման հերթական փուլ։ Բրիտանական The Guardian-ը ընդգծում էր, որ Եվրոպական միությունը վերջին ամիսներին էապես ակտիվացրել է ներգրավվածությունը Հայաստանում՝ ընդլայնելով քաղաքական, անվտանգային և ինստիտուցիոնալ աջակցությունը։ Պարբերականի գնահատմամբ՝ Բրյուսելը Երևանին աջակցում է կիբերանվտանգության, ապատեղեկատվության դեմ պայքարի և պետական ինստիտուտների դիմակայունության ամրապնդման ուղղություններով՝ այդ ամենը դիտարկելով որպես Ռուսաստանի ազդեցության սահմանափակման ավելի լայն եվրոպական ռազմավարության բաղադրիչ։

Ֆրանսիայի նախագահ Emmanuel Macron-ի ակտիվ մասնակցությունը միջազգային մամուլում արժանացավ առանձնահատուկ ուշադրության։ Ֆրանսիական և բրիտանական վերլուծական շրջանակները նրա այցը մեկնաբանեցին ոչ միայն որպես Հայաստանի նկատմամբ քաղաքական աջակցության դրսևորում, այլև որպես Փարիզի փորձ՝ ամրապնդելու իր դերակատարությունը Հարավային Կովկասում՝ տարածաշրջանում ռուսական ազդեցության թուլացման պայմաններում։ Որոշ հրապարակումներ նույնիսկ նշում էին, որ Մակրոնի ներկայությունը Երևանում ուղերձ էր թե՛ Մոսկվային, թե՛ Բաքվին, որ Եվրոպան այլևս Հարավային Կովկասը չի դիտարկում բացառապես ռուսական ազդեցության գոտու շրջանակում։

Եվրոպական պաշտոնական շրջանակներում ևս գագաթնաժողովը ներկայացվեց որպես պատմական փուլ։ Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիո Կոստան հայտարարեց, որ Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովը առաջին անգամ անցկացվում է Հարավային Կովկասում, ինչը վկայում է Հայաստանի աճող քաղաքական նշանակության մասին եվրոպական օրակարգում։ Եվրոպացի պաշտոնյաների հայտարարություններում առանձնահատուկ ուշադրություն էր դարձվում Հայաստան–Ադրբեջան հարաբերությունների կարգավորմանը՝ որպես տարածաշրջանային կայունության առանցքային նախապայմանի։

Միջազգային մամուլի ուշադրության կենտրոնում էր նաև ԵՄ–Հայաստան առաջին երկկողմ գագաթնաժողովը, որը շատ վերլուծաբաններ գնահատեցին որպես հարաբերությունների որակական նոր փուլ։ Եվրոպական և հյուսիսամերիկյան քաղաքական պարբերականներում ընդգծվում էր, որ Բրյուսելը Հայաստանին այլևս չի դիտարկում միայն որպես «Արևելյան գործընկերության» շարքային մասնակից, այլ փորձում է ձևավորել ավելի խորը և երկարաժամկետ գործընկերություն՝ ներառյալ անվտանգային համագործակցությունը, սահմանների կառավարումը, էներգետիկ կապակցվածությունը և ենթակառուցվածքային նախագծերը։

Առանձին ուշադրության արժանացավ նաև «Yerevan Dialogue» միջազգային ֆորումը, որը ներկայացվեց որպես Երևանի փորձ՝ ձևավորելու բազմակողմ քաղաքական և ռազմավարական քննարկումների մշտական հարթակ։ Եվրոպական փորձագիտական շրջանակներում այն դիտարկվեց որպես Հայաստանի՝ «փոքր պետությունից նախաձեռնող դերակատարի» վերածվելու փորձ։ Որոշ վերլուծական հրապարակումներ նույնիսկ համեմատում էին «Yerevan Dialogue»-ը տարածաշրջանային մակարդակով Մյունխենի անվտանգության համաժողովի ձևաչափի հետ։

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հեռավար մասնակցությունը նույնպես լայն արձագանք գտավ։ Ադրբեջանական և թուրքական լրատվամիջոցները շեշտադրում էին նրա հայտարարությունը, թե տարածաշրջանում խաղաղության գործընթացն արդեն մտել է գործնական փուլ։ Սակայն եվրոպական մամուլն առավել մեծ ուշադրություն դարձրեց Ալիևի քննադատությանը Եվրախորհրդարանի հասցեին։ Նրա հայտարարությունները արևմտյան մի շարք վերլուծաբանների կողմից մեկնաբանվեցին որպես Բաքվի շարունակական դժգոհության արտահայտություն եվրոպական որոշ շրջանակների կողմից Ադրբեջանին ուղղված քննադատության նկատմամբ։

Միջազգային մամուլում լայնորեն լուսաբանվեցին նաև վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպումները Էմանուել Մակրոնի, ՈՒրսուլա ֆոն դեր Լեյենի, Անտոնիո Կոստայի և եվրոպական այլ առաջնորդների հետ։ Արևմտյան վերլուծական շրջանակները դրանք դիտարկում էին որպես Հայաստանի՝ եվրոպական քաղաքական և անվտանգային համակարգի հետ հարաբերությունների ինստիտուցիոնալ խորացման հերթական քայլ։

Ընդհանուր առմամբ, միջազգային մամուլի գերակշիռ գնահատականն այն էր, որ Երևանում անցկացված այս բազմաշերտ դիվանագիտական միջոցառումները Հայաստանի համար դարձան ոչ միայն կազմակերպչական և քաղաքական հաջողություն, այլև նոր արտաքին քաղաքական ինքնության ցուցադրություն։ Միաժամանակ բազմաթիվ մեկնաբանություններում ընդգծվում էր, որ եվրոպական քաղաքական աջակցությունը դեռ պետք է վերածվի երկարաժամկետ տնտեսական, անվտանգային և ինստիտուցիոնալ գործիքների, որպեսզի Հայաստանի եվրոպական ուղղության խորացումը ստանա կայուն և գործնական բնույթ։

Նաիրա ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ (Հայաստան)
Աշոտ ԿՆԻԱԶՅԱՆ (Նիդերլանդներ)

On May 3-5, 2026, Yerevan became one of the most important centers of European and broader Euro-Atlantic politics, hosting the 8th Summit of the European Political Community (EPC), the first high-level bilateral EU-Armenia summit, as well as the Yerevan Dialogue international forum and dozens of bilateral meetings. An international event of such scale and geopolitical weight had never been held in the country since Armenia gained independence. The presence of nearly fifty heads of state and government, presidents of European institutions, heads of international organizations and high-ranking representatives of the security sector turned Yerevan into a pan-European diplomatic platform for several days.

The political significance of the Yerevan summits was determined not only by the level of representation, but also by the complex international environment in which they were held. Europe continues to operate in conditions of deepening geopolitical instability; The ongoing war in Ukraine, rising tensions in the Middle East, the possibility of a reassessment of the United States’ foreign policy priorities, and the gradual decline of Russia’s influence in the post-Soviet space are forcing European capitals to rethink their security and political architecture.

In this context, the European Political Community, which was initially perceived as a platform for informal political dialogue, is gradually turning into an important mechanism for strategic coordination. The summit held in Yerevan particularly emphasized this transformation. The slogan “Unity and Stability in Europe” actually reflected the current priorities of the European political elite: strengthening security autonomy, protecting energy and transport corridors, limiting external interference, and maintaining democratic stability.

The focus of the discussions was not only on Ukraine and the confrontation with Russia, but also on the future of the South Caucasus, the security of the Mediterranean region, control of digital infrastructure, and new ways of economic connectivity. In this sense, Yerevan became not only a meeting place, but also an important platform for European strategic rethinking.

The summits also marked a symbolic turning point for Armenia’s foreign policy. The distrust that has accumulated in recent years in the security sphere between Armenia and Russia has shaped new strategic calculations in Yerevan. Against this background, the first bilateral EU-Armenia summit acquired special significance. It was not only a political statement on expanding cooperation, but also a signal that Armenia is trying to diversify its foreign policy and security pillars.

The economic and infrastructure initiatives presented during the summit showed that Brussels is ready to deepen its involvement in Armenia. The modernization of transport links, the integration of digital systems, energy independence, border management and large-scale investment projects were discussed. Particular attention was also paid to expanding cooperation in the security sector, including the continuation of the EU civilian mission, the development of counter-cyberattack systems and the fight against hybrid threats.

The Yerevan meetings also highlighted the growing strategic importance of the South Caucasus. While a few years ago the region was viewed primarily in the context of Russian-Turkish competition for influence, it is now increasingly perceived as an integral part of the European security system. The statements of European leaders clearly indicated that the Armenia-Azerbaijan peace process should go beyond the exclusively bilateral logic and receive broader international support.

In this context, the European Union is trying to strengthen its role as a mediator, investor and political balancing force. The discussions in Yerevan showed that Brussels is ready not only to support peace negotiations, but also to engage in post-war economic and infrastructural reconstruction programs. At the same time, European diplomacy continues to avoid a rigid polarization of the region, maintaining a relative balance in relations with Turkey, Azerbaijan and Armenia.

Another notable episode of the summit was the participation of Canada, which symbolically expanded the geographical and political scope of the European political community. This indicates that European states are striving to form a broader political alliance system based not only on geographical, but also on value and strategic commonalities. In fact, a platform is being formed that aims to fill the gaps that have arisen due to disagreements within NATO, the EU and traditional transatlantic structures.

For Armenia, this process has created both opportunities and risks. On the one hand, Yerevan gains new foreign policy maneuver space, new sources of financial and political support, as well as increased international visibility. On the other hand, the accelerating rapprochement with the West may deepen the contradictions with Russia and draw Armenia into a broader geopolitical competition. Therefore, the main challenge for Armenian diplomacy in the coming years will be to reconcile the aspirations for European integration with the real constraints of regional security.

Nevertheless, the Yerevan summits of May 3–5 can already be considered one of the turning points in Armenia’s recent diplomatic history. They not only increased Yerevan’s international political weight, but also showed that the South Caucasus is gradually becoming one of the important directions of European strategic thinking. Europe, in turn, tried to send a broader political message from Yerevan, being ready to form a more independent and coordinated geopolitical role in the current crisis world order.

Remarkable reactions from the international press

The international press reactions showed that the events held in Yerevan are viewed not only as a series of high-level diplomatic meetings, but also as an important symbol of Armenia’s foreign policy realignment and the new geopolitical reality emerging in the South Caucasus.

Most leading Western media outlets presented the processes as another stage in Armenia’s gradual withdrawal from the post-Soviet security and political system. The British ‘The Guardian’ emphasized that the European Union has significantly intensified its engagement in Armenia in recent months, expanding political, security and institutional support. According to the newspaper, Brussels supports Yerevan in the areas of cybersecurity, the fight against disinformation and strengthening the resilience of state institutions, viewing all this as a component of a broader European strategy to limit Russia’s influence.

The active participation of French President Emmanuel Macron received particular attention in the international press. French and British analytical circles interpreted his visit not only as a manifestation of political support for Armenia, but also as an attempt by Paris to strengthen its role in the South Caucasus, in the context of the weakening of Russian influence in the region. Some publications even noted that Macron’s presence in Yerevan was a message to both Moscow and Baku that Europe no longer views the South Caucasus exclusively within the framework of the Russian sphere of influence.

The summit was also presented in official European circles as a historic stage. The President of the European Council, Antonio Costa, announced that the summit of the European Political Community was being held in the South Caucasus for the first time, which testifies to the growing political importance of Armenia on the European agenda. The statements of European officials paid special attention to the normalization of Armenia-Azerbaijan relations as a key prerequisite for regional stability.

The first bilateral EU-Armenia summit was also in the spotlight of the international press, which many analysts assessed as a qualitatively new stage in relations. European and North American political periodicals emphasized that Brussels no longer views Armenia as just an ordinary participant in the Eastern Partnership, but is trying to form a deeper and longer-term partnership, including security cooperation, border management, energy connectivity, and infrastructure projects.

The ‘Yerevan Dialogue’ international forum also received special attention, presented as Yerevan’s attempt to form a permanent platform for multilateral political and strategic discussions. In European expert circles, it was viewed as Armenia’s attempt to transform “from a small state to an initiative player.” Some analytical publications even compared the ‘Yerevan Dialogue’ to the format of the Munich Security Conference at the regional level.

The remote participation of Azerbaijani President Ilham Aliyev also received a wide response. Azerbaijani and Turkish media emphasized his statement that the peace process in the region had already entered a practical phase. However, the European press paid more attention to Aliyev’s criticism of the European Parliament. His statements were interpreted by a number of Western analysts as an expression of Baku's continued dissatisfaction with the criticism directed at Azerbaijan by some European circles.

Prime Minister Nikol Pashinyan's meetings with Emmanuel Macron, Ursula von der Leyen, Antonio Costa and other European leaders were also widely covered in the international press. Western analytical circles viewed them as an attempt to another step in the institutional deepening of Armenia’s relations with the European political and security system.

In general, the prevailing assessment of the international press was that these multi-layered diplomatic events held in Yerevan became not only an organizational and political success for Armenia, but also a demonstration of a new foreign policy identity. At the same time, numerous comments emphasized that European political support still needs to be transformed into long-term economic, security and institutional tools so that the deepening of Armenia’s European direction takes on a sustainable and practical character.

ՀՈԳԵԿԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԻՑ՝ ԴԵՊԻ ԹՌԻՉՔԱՅԻՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆ

 ՆԻԴԵՐԼԱՆԴՆԵՐՈՒՄ ԲՆԱԿՎՈՂ ՀԱՅԱԶԳԻ ՄԱՍՆԱԳԵՏ ԳԱՅԱՆԵ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ

Նաիրա Գասպարյան, բ․գ․թ․, դոցենտ, ԵՊՀ
Նիդերլանդական Օրագրի համար

Նիդերլանդներից ժամանած հայազգի գիտա-բժշկական և հոգեբանական ոլորտի մասնագետ դոկտոր Գայանե Աբրահամյանն իր այցով նոր շունչ հաղորդեց Հայաստանում հոգեկան բարեկեցության և դիմակայունության (resilience) զարգացման գործընթացին։ Նրա համար անձի հոգեկան առողջությունը ոչ միայն մասնագիտական հետաքրքրություն է, այլև հումանիտար մեծագույն առաքելություն։ 

Ի դեպ Գայանե Աբրահամյանը Նայմեխենի հայ համայնքի ակտիվիստներից է: Նրա ակտիվ ջանքերով  է ստեղծվել «Միացյալ հայերը Հոլանդիայում» միությունը, որի համահիմնադիրներից է:

Հայաստանում գտնվելու օրերին Գայանե Աբրահամյանը հանդիպումներ և սեմինարներ անցկացրեց Երևանում, Ստեփանավանում և Գյումրիում։ Ապրիլի 21 ին Ստեփանավանում կայացած «Ինչպե՞ս ազատվել մտահոգություններից և կառուցել առողջ միտք ու կյանք» թեմայով սեմինարին, որը սովորեցնում էր ինչպես դադարեցնել տագնապի զգացողությունը և ժամանակ ստեղծել ինքնախնամքի համար, անդրադարձ է կատարել «Զարթոնք»-ը (Zartonk Daily), նշելով, թե ինչպիսի մեծ հմտությամբ էր Հոլանդիայի InBalans փորձագետ, թերապևթ, մարզիչ (քոուչ)՝ Գայանե Աբրահամյանը կիրառում քուչինգի (coaching) իր գործիքակազմը՝ ստեղծելով այնպիսի մթնոլորտ, որ նույնիսկ անծանոթ մարդիկ ազատորեն կիսվում էին իրենց մտահոգություններով։ Սեմինարների ընթացքում Գայանե Աբրահամյանը գործնական մեթոդներով ցուցադրեց այն հմտությունները, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել անձի հոգեկան հավասարակշռությունը, վերադարձնել անձին լիարժեք կյանք՝ ստեղծելով վստահելի միջավայր, երբ ապահով և ջերմ մթնոլորտի շնորհիվ մասնակիցները սովորում են բացահայտել իրենց հույզերը և ճանաչել սթրեսի ազդանշանները։ Հոգեկան հավասարակշռության վերականգնման գործում դոկտոր Աբրահամյանը կարևորեց գործնական վարժությունների դերը։ Ապրիլի 27-ին Գյումրիի «Ալվան ծաղիկ» կենտրոնում անցկացված հանդիպման ժամանակ մասնակիցները ծանոթացան կպչուն մտքերի կառավարման, ինքնախնամքի և ռիթմիկ շնչառության այնպիսի մեթոդների, որոնք թույլ են տալիս մարմնին դուրս գալ «պայքար կամ փախուստ» (fight-or-flight) ռեժիմից՝ վերականգնելով ներքին հանգստությունը։ Ապրիլի 28-ին Գայանե Աբրահամյանը դասընթաց անցկացրեց Երևանի «Լիարժեք կյանք» հասարակական կազմակերպությունում, որտեղ հիմնական շեշտը դրված էր կպչուն մտքերի կառավարման և դրանցից ազատվելու, մտավոր ճկունության ամրապնդման և կյանքի որակի բարելավման գործնական հմտությունների վրա։ Դասընթացների և զրույցների ընթացքում Գայանե Աբրահամյանը  քննարկեց սթրեսի ազդեցությունը օրգանիզմի վրա, անդրադարձ կատարեց ուղեղ-աղիներ կապին։ Նա նշեց, որ ներկայիս գլոբալ իրականության մեջ սթրեսը և տրավմատիկ վիճակները, ինչպիսիք են հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարումները (PTSD) կամ մասնագիտական այրումը (burnout), ազդում են ոչ միայն մտքերի, այլև ֆիզիկական մակարդակով ամբողջ օրգանիզմի վրա, գիտականորեն ապացուցված ուղեղ-աղիներ առանցքի (gut-brain axis) գոյությանը։ Նա նշեց, որ սթրեսի կամ ճգնաժամային իրավիճակներում կենտրոնական նյարդային համակարգից (ուղեղից) արտազատվող ազդակներն ու հորմոնները անմիջականորեն հասնում են աղիներ՝ փոխելով աղիքային միկրոֆլորան և առաջացնելով ֆիզիկական ռեակցիաներ։ Այս գործընթացը հաճախ ստեղծում է փակ շրջան՝ ֆիզիկական անհանգստությունն էլ ավելի է ուժեղացնում հոգեկան լարվածությունը։ Հետևաբար, հոգեկան հավասարակշռության վերականգնումը պահանջում է համալիր մոտեցում։

Նորարարական մոտեցում ավիացիայի ոլորտում

Հատկանշական էր Գայանե Աբրահամյանի աշխատանքն ավիացիայի ոլորտի մասնակիցների հետ՝ «Ավիաուսումնական կենտրոնում», որտեղ կարգախոսն է՝ «երկնքում անվտանգությունը սկսվում է երկրի վրա հոգեբանական կայունությունից»։ Այս ոլորտում աշխատող մասնագետները՝ օդաչուները, բորտուղեկցորդները և կարգավարները, աշխատում են բարձր պատասխանատվության և «զրոյական սխալի» ռեժիմում։ Մասնագիտական այրումը նրանց համար ոչ թե պարզ հոգնածություն է, այլ ֆիզիկական և հոգեկան հյուծվածություն, որն ուղղակի սպառնալիք է անվտանգությանը։

Սեմինարի ընթացքում մասնակիցները բացահայտեցին այրման պատճառները ավիացիայում, սովորեցին ճանաչել «կարմիր դրոշակները» (ցինիզմ, հյուծվածություն), գնահատեցին իրենց վիճակը «Սթրեսի բաժակը» գործնական վարժության միջոցով։

Գայանե Աբրահամյանը զրույցների ընթացքում ներկայացրեց թե խնչո՞ւ է հոգեկան առողջությունը կարևորվում գլոբալ սթրեսային իրավիճակներում։ Նա շեշտեց, որ ներկայիս գլոբալ իրականության մեջ, որն ուղեկցվում է աննախադեպ փոփոխություններով, անորոշություններով և սոցիալ-տնտեսական տեղաշարժերով, հոգեկան առողջության պահպանումը դարձել է առաջնահերթություն, և այսօր այն հատկապես կարևորվում է հետևյալ պատճառներով․

• Ճգնաժամային դիմակայունություն (Resilience). Համաշխարհային մարտահրավերների պայմաններում մարդիկ բախվում են անընդհատ սթրեսի։ Հոգեկան կայունությունը թույլ է տալիս ոչ միայն հաղթահարել դժվարությունները, այլև արագ վերականգնել հավասարակշռությունը։

• Որոշումների կայացում. Սթրեսը ազդում է մարդու՝ ճգնաժամային իրավիճակներում սթափ մտածելու և ճիշտ որոշումներ կայացնելու ունակության վրա։ Հոգեկան առողջությանը հետևելը նվազեցնում է սխալների հավանականությունը, ինչը կենսական նշանակություն ունի հատկապես պատասխանատու ոլորտներում։

• Համալիր ազդեցություն օրգանիզմի վրա. Հոգեկան և ֆիզիկական առողջությունները սերտորեն կապված են։ Սթրեսի հետևանքները արտացոլվում են ֆիզիկական մակարդակում, և հոգեկան բարեկեցությունը հանդիսանում է հիմք՝ ընդհանուր առողջության պահպանման համար։

Դոկտոր Գայանե Աբրահամյանի հայաստանյան այցը պատմական համագործակցության ձեռքբերում է։ Այցի և սեմինարների արդյունքը դարձավ երկու կարևոր հուշագրերի ստորագրումը, որոնք կյանքի կոչվեցին «Միտք-Էմոցիա-Վարք» հոգեկրթության և իրավագիտակցության զարգացման հասարակական կազմակերպության համահիմնադիր նախագահ Լիանա Ստեփանյանի հետ համագործակցության շնորհիվ։ Առաջին հուշագիրը ստորագրվեց «InBalans met Gaiane»-ի և Ավիաուսումնական կենտրոնի միջև, իսկ երկրորդ հուշագիրը՝ «InBalans met Gaiane»-ի և «Միտք-Էմոցիա-Վարք» ՀԿ-ի միջև։

FROM MENTAL SAFETY TO FLIGHT SAFETY: GAYANE ABRAHAMYAN’S MISSION IN ARMENIA

For the Diary of the Netherlands/ NidOragir

Naira Gasparyan, PhD, Associate Professor, YSU

Armenian-born scientist, medical and psychology specialist Dr. Gayane Abrahamyan, who arrived from the Netherlands, has breathed new life into the development of mental mental well-being and resilience in Armenia with her visit. For her, a person’s mental health is not just a professional interest, but a profound humanitarian mission.

During her stay in Armenia, Gayane Abrahamyan held meetings and seminars in Yerevan, Stepanavan and Gyumri. On April 21, Zartonk (Zartonk Daily) reported on the seminar on “How to Get Rid of Worries and Build a Healthy Mind and Life” held in Stepanavan, which taught how to stop the feeling of anxiety and create time for self-care, noting how skillfully Gayane Abrahamyan, an expert, therapist, and coach at the Dutch InBalans Center, used her coaching tools, creating an atmosphere where even strangers could freely share their concerns. During the seminars, Gayane Abrahamyan demonstrated the skills through practical methods that can restore a person’s mental balance, return a person to a full life, creating a trusting environment where, thanks to a safe and warm atmosphere, participants learn to reveal their emotions and recognize stress signals. Dr. Abrahamyan emphasized the role of practical exercises in restoring mental balance. During a meeting held on April 27 at the “Alvan Tsaghkadzor” center in Gyumri, participants were introduced to methods of managing sticky thoughts, self-care, and rhythmic breathing that allow the body to exit the “fight-or-flight” mode, restoring inner peace. On April 28, Gayane Abrahamyan conducted a course at the Yerevan “Full Life” NGO, where the main emphasis was placed on practical skills for managing and getting rid of sticky thoughts, strengthening mental flexibility, and improving the quality of life. During the courses and conversations, Gayane Abrahamyan discussed the impact of stress on the body and touched on the brain-gut connection. She noted that in the current global reality, stress and traumatic conditions, such as post-traumatic stress disorder (PTSD) or burnout, affect not only the mind, but also the entire organism at the physical level, scientifically proven by the existence of the gut-brain axis. She noted that in stressful or crisis situations, signals and hormones released from the central nervous system (brain) directly reach the intestines, changing the intestinal microflora and causing physical reactions. This process often creates a vicious circle: physical anxiety further intensifies mental tension. Therefore, restoring mental balance requires a comprehensive approach.

Innovative approach in the aviation sector

Gayane Abrahamyan’s work with aviation sector participants at the “Aviation Education Center” was noteworthy, where the motto is “safety in the sky begins with psychological stability on earth.” Specialists working in this field - pilots, flight attendants and controllers - work in a high-responsibility and “zero-error” mode. For them, professional burnout is not simple fatigue, but physical and mental exhaustion, which is a direct threat to safety.

During the seminar, the participants identified the causes of burnout in aviation, learned to recognize “red flags” (cynicism, exhaustion), and assessed their condition through the “Stress Cup” practical exercise.

During the talks, Gayane Abrahamyan presented whether mental health is becoming more important in global stressful situations. She emphasized that in the current global reality, which is accompanied by unprecedented changes, uncertainties and socio-economic shifts, maintaining mental health has become a priority, and today it is especially important for the following reasons:

• Crisis resilience: In conditions of global challenges, people are constantly faced with stress. Mental stability allows not only to overcome difficulties, but also to quickly restore balance.

• Decision-making: Stress affects a person's ability to think clearly and make the right decisions in crisis situations. Monitoring mental health reduces the likelihood of mistakes, which is especially important in responsible areas.

• Comprehensive effect on the body: Mental and physical health are closely related. The effects of stress are reflected on the physical level, and mental well-being is the basis for maintaining overall health.

Dr. Gayane Abrahamyan's visit to Armenia represents a historic achievement in cooperation. The visit and the seminars resulted in the signing of two important memoranda of understanding, which were brought to life through collaboration with Liana Stepanyan, the co-founder and president of the "Mind-Emotion-Behavior" Non-Governmental Organization for Mental Education and Legal Awareness. The first memorandum was signed between "InBalans met Gaiane" and the Aviation Training Center, while the second was signed between "InBalans met Gaiane" and the "Mind-Emotion-Behavior" NGO.

Լուսանկարներում` սեմինարները Երևանում, Ստեփանավանում` «Միտք-Էմոցիա-Վարք» հոգեկրթության և իրավագիտակցության զարգացման հասարակական կազմակերպությունում և ավիաուսումնական հաստատությունում: Համապատասխան հուշագրերի ստորագրում և փոխանակում:

Անկոնայի(Իտալիա) հայազգի հովանավորը

 ԱՅԴ ՄԱՍԻՆ ՔՉԵՐԸ ԳԻՏԵՆ

Հայ սուրբը և Անկոնայի(Իտալիա) հայազգի հովանավորը

Նիդ. օրագրի շրջող օբեկտիվը այս անգամ գտավ

Սուրբ Կիրակոսի տաճարը՝  Անկոնա քաղաքում որը միջերկրածովյան հիշողության և կապերի հանգույց է 

Ադրիատիկ ծովի ափին գտնվող Ancona քաղաքը միջնադարում ձևավորվել է որպես կարևոր նավահանգիստ և առևտրային հանգույց, որտեղ հատվել են Արևելքի և Արևմուտքի ճանապարհները։ Այս քաղաքը, թեև հաճախ դուրս է մնում լայն հանրային ուշադրությունից, պահպանել է բազմաշերտ պատմական հիշողություն, որի մեջ առկա է նաև հայկական գործոնը։

Երեկոն իտալական Անկոնա քաղաքում։

Տեսաերիզ` Նիդ.օրագրի

https://youtube.com/shorts/0oM3CsryjkQ?feature=share

Անկոնան՝ բաց քաղաք առևտրի և մշակույթների համար

Միջնադարյան Անկոնան եղել է ազատ նավահանգիստ, որտեղ գործել են տարբեր ծագման վաճառականներ՝ ձևավորելով բազմազգ միջավայր։ Հայ վաճառականները, լինելով միջազգային առևտրական ցանցերի մաս, այստեղ հայտնվել են հիմնականում որպես շարժուն տնտեսական դերակատարներ։

Նրանց ներկայությունը փաստագրվում է նոտարական աղբյուրներում՝ «Armenus» կամ «mercante armeno» ձևակերպումներով։ Հայերը ներգրավված էին մետաքսի, համեմունքների և արևելյան ապրանքների շրջանառության մեջ՝ կապելով Կովկասը, Մերձավոր Արևելքը և Իտալիան։ Թեև Անկոնայում չի ձևավորվել կայուն հայկական համայնք՝ ինչպես Venice-ում, նրանց գործունեությունը հանդիսացել է միջերկրածովյան առևտրի կարևոր բաղադրիչ։

Սուրբ Կիրակոսի տաճարը՝ քաղաքային ինքնության առանցք

Անկոնայի պատմական և հոգևոր կենտրոնը Ancona Cathedral-ն է, որը բարձրանում է քաղաքի վրա՝ Գուասկո բլրի գագաթին։ Տաճարը կառուցվել է XI–XIII դարերում՝ ավելի վաղ քրիստոնեական սրբավայրի տեղում, և իր ճարտարապետությամբ միավորում է ռոմանական և բյուզանդական ազդեցությունները։

Տաճարը նվիրված է հայազգի Սուրբ Կիրակոսին (San Ciriaco)՝ Անկոնայի հովանավոր սրբին, որի մասունքները պահվում են կառույցի կրիպտայում։ Դարեր շարունակ այն հանդիսացել է ուխտագնացության վայր և քաղաքի հոգևոր կյանքի կենտրոն։

Սուրբ Կիրակոս․ պատմություն և ավանդություն

Saint Cyriacus of Ancona-ը վաղ քրիստոնեական շրջանի եպիսկոպոս և նահատակ է, որի գործունեությունը կապվում է III–IV դարերի հետ։ Նրա կերպարը ձևավորվել է ինչպես պատմական հիշատակությունների, այնպես էլ եկեղեցական ավանդությունների հիման վրա։

Հիշեցի՞ք Սերվիանտուսին, Մաստրիխտի հայազգի հովանավորին, այդպես էլ Կիրակոսն է Անկոնայի հովանավորը։ Այս երկու տարածքների բնակիչներն իրենք են պնդում որ իրենց սրբերը ծագումով հայեր են։

Որոշ ավանդական մեկնաբանություններ Կիրակոսին վերագրում են արևելյան,  նաև հայկական ծագում։ Թեև այս վարկածը չունի միանշանակ պատմագիտական հաստատում, այն արտացոլում է ավելի լայն իրողություն՝ վաղ քրիստոնեության ձևավորման շրջանում Արևելքի և Արևմուտքի միջև գոյություն ունեցող ակտիվ կապերը։ Տեղի բնակչությունը նրանց ճանաչում է որպես հայերի։

Հայկական ներկայությունը՝ անուղղակի, բայց նշանակալի

Անկոնայում հայկական հետքը պահպանվել է ոչ թե նյութական հուշարձանների, այլ պատմական հիշողության և տնտեսական գործունեության մակարդակում։ Հայ վաճառականները, լինելով շարժուն և ցանցային համայնք, ինտեգրված էին քաղաքի առևտրային կյանքին, սակայն պահպանել են իրենց կրոնական և մշակութային ինքնությունը։

Նրանց կապը քաղաքի գլխավոր տաճարի հետ ուղղակիորեն փաստագրված չէ, սակայն, հաշվի առնելով տաճարի կենտրոնական դերը քաղաքային կյանքում, կարելի է ենթադրել, որ այդ շփումները եղել են առնվազն սոցիալական և միջավայրային մակարդակում։

Համաեվրոպական համատեքստ

Անկոնայի օրինակը կարելի է դիտարկել ավելի լայն եվրոպական գործընթացների շրջանակում։ Հյուսիսային Եվրոպայում, օրինակ, Saint Servatius of Maastricht-ի կերպարը Մաաստրիխտում նույնպես կապվում է վաղ քրիստոնեության տարածման և արևելյան ազդեցությունների հետ։

Այսպիսի զուգահեռները վկայում են, որ վաղ քրիստոնեական աշխարհը ձևավորվել է շարժուն մարդկանց, գաղափարների և հավատքի փոխանակման միջոցով, որտեղ ազգային սահմանները երկրորդական էին։

Անկոնայի Սուրբ Կիրակոսի տաճարը ներկայացնում է ոչ միայն ճարտարապետական կամ կրոնական հուշարձան, այլ նաև մի յուրահատուկ կետ, որտեղ խաչվում են միջերկրածովյան առևտուրը, վաղ քրիստոնեական պատմությունը և մշակութային հիշողությունը։

Հայկական հետքը այստեղ դրսևորվում է ոչ թե տեսանելի ժառանգությամբ, այլ պատմական ներկայությամբ՝ առևտրական ցանցերի, ավանդությունների և խորհրդանշական կապերի միջոցով։ Այդ իմաստով Անկոնան հանդիսանում է Եվրոպայի այն քաղաքներից մեկը, որտեղ տարբեր աշխարհներ հանդիպել և ձևավորել են ընդհանուր պատմություն։

Պեղեց, պատրաստեց, լուսանկարեց Hay  Azian-ը