Սուրբ Ներսես ընծայարանի Արմոնքի մասնաշենքի 10-ամյակը․ կրթաթոշակ՝ ի պատիվ արքեպիսկոպոս Խաժակ Պարսամյանի

 

09.10.2026/Նիդ.օրագիր

ԱՄՆ-ի Նյու Յորք նահանգի Արմոնք քաղաքում հոկտեմբերի 3-ին Սուրբ Ներսես հայ հոգևոր ընծայարանը կազմակերպել է հանդիսավոր միջոցառում՝ նվիրված արքեպիսկոպոս Խաժակ Պարսամյանին և Արմոնքում հաստատության մասնաշենքի ու մատուռի օծման 10-ամյակին։

Միջոցառման ընթացքում արժևորվել է արքեպիսկոպոս Խաժակ Պարսամյանի ներդրումը՝ ընծայարանն Արմոնքում հաստատելու և դրա զարգացման գործում։ Հաստատությունը պատրաստում է Հայ եկեղեցու ապագա հոգևորականներին և աշխարհիկ առաջնորդներին։

Հանդիսության ժամանակ եպիսկոպոս Մեսրոպ Պարսամյանը արքեպիսկոպոս Պարսամյանին է հանձնել հուշատախտակ, որի հեղինակն է քանդակագործ Մայքլ Քերոփյանը։ Այն խորհրդանշում է ընծայարանի երախտագիտությունը նրա տեսլականի, նվիրվածության և առաջնորդության համար։

Միջոցառման կարևոր նախաձեռնությունը արքեպիսկոպոս Խաժակ Պարսամյանի անվան կրթաթոշակի հիմնումն է։ Այն ամեն տարի աջակցություն կտրամադրի Եվրոպայից ընտրված մեկ սանավորի՝ Սուրբ Ներսես ընծայարանում ուսանելու համար։ Սանավորի ընտրությունը վերապահված է անձամբ արքեպիսկոպոս Պարսամյանին։ Կրթաթոշակը նախատեսվում է ֆինանսավորել միջոցառման ընթացքում հավաքված նվիրատվություններով, որոնց ընդունումը շարունակվում է։

Ելույթ ունենալով միջոցառման ընթացքում՝ արքեպիսկոպոս Խաժակ Պարսամյանն ընդգծել է ընծայարանի կարևորությունը Հայ եկեղեցու համար՝ ասելով. «Ես խորապես հավատում եմ Սուրբ Ներսեսին և Հայ եկեղեցում նրա ունեցած էական դերին»։

Հոբելյանական միջոցառումը միավորել է հաստատության անցած ուղու գնահատումն ու ապագայի նկատմամբ հանձնառությունը՝ շարունակելու հոգևոր կրթության գործը և պատրաստելու Հայ եկեղեցուն ծառայելու կոչված նոր սերնդի առաջնորդներին։

Աղբյուր՝ Սուրբ Ներսես հայ հոգևոր ընծայարանի պաշտոնական կայք՝ «St. Nersess Honors Abp Khajag Barsamian and Celebrates 10 Years in Armonk», հրապարակված 2026 թ. հոկտեմբերի 8-ին։ 

Հայաստանը Մադրիդում առաջին անգամ ազգային տաղավարով մասնակցել է Fruit Attraction միջազգային ցուցահանդեսին

 

08.10.2026/Նիդ.օրագիր

Հայաստանը հոկտեմբերի 6–8-ը Իսպանիայի մայրաքաղաք Մադրիդում առաջին անգամ միասնական ազգային տաղավարով մասնակցել է թարմ մրգերի և բանջարեղենի միջազգային Fruit Attraction ցուցահանդեսին։ Այս մասին հոկտեմբերի 8-ին հայտնել է Հայաստանի հանրային ռադիոն՝ հղում անելով ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությանը։

Հայաստանի ազգային տաղավարում ներկայացվել են հինգ հայկական ընկերությունների արտադրանքները։ Ցուցահանդեսին այցելուների կարգավիճակով մասնակցել են նաև այլ հայկական ընկերություններ, որոնք նպատակ են ունեցել հաստատելու գործարար կապեր և ուսումնասիրելու միջազգային շուկաներում առկա հնարավորությունները։

ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունն աջակցել է հայկական արտադրողների մասնակցությանը՝ կարևորելով գյուղատնտեսության և գյուղմթերքի վերամշակման ոլորտների արտահանման ներուժի զարգացումը։ Մասնակցությունը հնարավորություն է տվել հայկական ընկերություններին միջազգային հարթակում ներկայացնելու իրենց արտադրանքը, փնտրելու նոր գործընկերներ և զարգացնելու համագործակցության հեռանկարները։

Ըստ հրապարակված տեղեկության՝ ցուցահանդեսի ընթացքում մասնակից ընկերությունները հաստատել են նոր գործարար կապեր և ստորագրել համագործակցության համաձայնագրեր։ Սակայն հրապարակման մեջ չեն նշվում պայմանավորվածությունների կողմերը, համաձայնագրերի բովանդակությունը կամ դրանց հիման վրա նախատեսվող արտահանման ծավալները։

Fruit Attraction-ը մրգերի և բանջարեղենի ոլորտի միջազգային խոշոր մասնագիտացված առևտրային ցուցահանդեսներից է։ Այն կազմակերպվում է Մադրիդի IFEMA ցուցահանդեսային կենտրոնում՝ IFEMA Madrid-ի և Իսպանիայի մրգերի ու բանջարեղենի արտադրողների և արտահանողների ֆեդերացիայի՝ FEPEX-ի համագործակցությամբ։ Ցուցահանդեսը միավորում է գյուղմթերք արտադրողներին, արտահանողներին, ներմուծողներին, առևտրային ցանցերին և ոլորտի այլ մասնագետների՝ նպաստելով նոր շուկաների բացահայտմանը և միջազգային գործարար կապերի հաստատմանը։

Կազմակերպիչների հրապարակած տվյալներով՝ Fruit Attraction 2026-ին մասնակցել է շուրջ 2500 ցուցադրող ընկերություն՝ 78 երկրից։ Ցուցահանդեսի տարածքը կազմել է 162 հազար քառակուսի մետր, իսկ մասնագիտական այցելուների թիվը կանխատեսվել է ավելի քան 121 հազար՝ աշխարհի ավելի քան 150 երկրից։

Հայաստանի առաջին մասնակցությունը միասնական ազգային տաղավարով կարևոր քայլ է հայկական գյուղատնտեսական արտադրանքի միջազգային ներկայացման և արտահանման հնարավորությունների ընդլայնման ուղղությամբ։ Հաջորդ կարևոր խնդիրը կլինի Մադրիդում հաստատված գործարար կապերը կոնկրետ պայմանագրերի, նոր պատվերների և արտահանման իրական արդյունքների վերածելը։

Աղբյուրներ՝ Հայաստանի հանրային ռադիո և Fruit Attraction-ի պաշտոնական կայք։

When an Azerbaijani Scholar Lies About What He Sees With His Own Eyes

 

A short statement made in a video circulated by an Azerbaijani scholar carries serious implications: “Hamsı türk simvollarıdır” — “They are all Turkic symbols.”

The speaker is Ilhami Jafarsoy, Doctor of Philological Sciences and Associate Professor, affiliated with the Nasimi Institute of Linguistics of the Azerbaijan National Academy of Sciences. In the video, he presents carvings on stones, the image of a horse, ornamental motifs and other elements as unquestionable evidence of Turkic culture. At the same time, he complains that Azerbaijani historians have not studied this material sufficiently.

Yet the most important part of the video is not what he says, but what the camera simultaneously shows: clearly visible Armenian inscriptions on the stones.

Letters of the Armenian alphabet can be seen directly on the surfaces of the monuments. They cannot simply be ignored by a historian, a linguist or the public.

The issue here is not merely a difference of historical interpretation. The issue is that a visible written source is bypassed while the same monument is presented as belonging to another culture.

A horse, an ornament or any other individual motif cannot, by itself, determine the national or cultural identity of a monument. Similar motifs occur in the cultures of different peoples and may have different meanings.

An inscription, however, is a source of a fundamentally different kind. It contains language, writing, names, words, and sometimes dates and specific historical information.

Therefore, the first question in a scholarly investigation should not be “Is this symbol Turkic?” but rather: “What is written on this stone?”

In this case, the answer is visible to the viewer: the stones bear Armenian writing.

Where the distortion of fact begins

This is where the issue of false testimony arises.

False testimony generally means the deliberate presentation of information that does not correspond to reality. We cannot know Jafarsoy's internal intention, and therefore we cannot pass a definitive judgment on his motives.

But when a monument bearing a visible Armenian inscription is presented as carrying “Turkic symbols” without reading, analysing or refuting that inscription, the information presented to the audience at the very least contradicts the primary source visible in the video itself.

This is more than a simple difference of interpretation. It is a distortion of fact.

And if such a fact is knowingly presented in the opposite way, it can also be described as false testimony.

An academic title does not exempt a researcher from responsibility toward the primary source.

Who is Ilhami Jafarsoy?

According to official Azerbaijani scientific sources, Ilhami Jafarsoy is a Doctor of Philological Sciences and Associate Professor affiliated with the Nasimi Institute of Linguistics of the Azerbaijan National Academy of Sciences. He is also listed in the Academy's personnel database as head of the Department of Ancient Languages and Cultures.

This is therefore not a statement made by a random commentator unfamiliar with the history of writing. His professional field is directly connected with ancient languages, writing systems and cultures.

That makes the question even more serious:

If a specialist in ancient languages sees an Armenian inscription, why does he present the monument as carrying “Turkic symbols”?

The video provides no answer.

The broader context

Jafarsoy's statement cannot be viewed entirely in isolation from his broader historical and linguistic views.

His published works contain extensive historical-linguistic hypotheses in which Turkic connections are attributed to various ancient languages and cultures of the Near East.

For example, the official presentation of his 2014 monograph contains the claim that Turkic ethnic groups were hidden under the names “Armenians” and “Armens,” while the ancient “Hay” language is not regarded as the language of modern Armenians.

A work published in 2023 under his authorship and approved by the Academic Council of the Nasimi Institute of Linguistics of the Azerbaijan National Academy of Sciences also connects Shusha with Sumer, Elam, Troy and other ancient centres, advancing broad historical-linguistic hypotheses.

Against this background, the new video does not appear to be merely an isolated remark. It reflects a broader methodological approach: interpreting ancient cultural material within a predetermined framework of Turkic ownership.

The scientific answer is actually very simple

If Jafarsoy is convinced that the stones shown in the video are Turkic, the scholarly response can be presented in a very concrete form:

read the inscriptions, show the letters, provide a transcription and translation, conduct a linguistic analysis, establish the dating, and explain why monuments bearing Armenian writing should be regarded as Turkic.

Without such evidence, the statement “They are all Turkic symbols” is not scientific proof.

It is a claim.

And a claim about the identity of a historical monument is not, by itself, a scientific fact.

In this story, the most important witness is neither Jafarsoy nor his academic title.

The witness is the stone itself.

If an Armenian inscription is visible on the stone, the first responsibility of a researcher is to read it.

That inscription cannot be replaced by an image of a horse, an ornament or a politically desirable interpretation.

One of the easiest ways to appropriate historical heritage is to rename it. But attempting to alter the meaning of an inscription on a stone is already an attempt to alter history itself.

And the question here is not only what the Azerbaijani scholar says.

The question is:

Why does he say it when the camera simultaneously shows the very stone on which Armenian writing can be seen?

It is increasingly evident that presenting the Armenian heritage of Artsakh as “Albanian” (Caucasian Albanian) is not simply an isolated interpretive error. It forms part of a broader practice of suppressing Armenian inscriptions, renaming monuments and attributing them to another culture in an attempt to reshape historical memory.

Hay Azian

Когда азербайджанский учёный лжёт тому, что видит собственными глазами

В распространённом азербайджанским учёным видео звучит короткая, но имеющая серьёзные последствия фраза: «Hamsı türk simvollarıdır» — «Все это тюркские символы».

Автор видео — доктор филологических наук, доцент, представитель Института языкознания имени Насими Национальной академии наук Азербайджана Ильхами Джафарсой. Скульптурные изображения на камнях, фигуру лошади, орнаменты и другие мотивы он представляет как бесспорные свидетельства тюркской культуры. Одновременно он утверждает, что азербайджанские историки недостаточно занимаются изучением этих материалов.

Однако наиболее важная часть видео — не его комментарий, а то, что одновременно показывает камера: на камнях отчётливо видны армянские надписи. Буквы армянского алфавита различимы непосредственно на поверхности памятников и не могут быть проигнорированы ни историком, ни лингвистом, ни общественностью.

Проблема здесь не в различии исторических интерпретаций. Проблема в том, что видимый письменный источник обходится молчанием, а тот же памятник представляется как принадлежащий другой культуре.

Изображение лошади, орнамент или любой другой отдельный мотив сами по себе не могут определить национальную принадлежность памятника. Подобные изображения встречаются в культурах разных народов и могут иметь различное значение. Надпись же является источником совершенно иного порядка. Это язык, письменность, имена, слова, иногда даты и конкретные исторические сведения.

Поэтому первым вопросом научного исследования должно быть не «этот символ тюркский?», а «что написано на этом камне?». В данном случае ответ зритель может увидеть собственными глазами: на камнях имеются армянские письменные знаки.

Где начинается искажение факта

Именно здесь возникает вопрос о ложном свидетельствовании.

Под ложным свидетельствованием обычно понимается сознательное представление информации, не соответствующей действительности. Мы не можем знать внутреннего намерения Джафарсоя и поэтому не можем выносить ему юридический или моральный приговор относительно мотива. Но если памятник с видимой армянской надписью представляется как носитель «тюркских символов» без прочтения, анализа или опровержения этой надписи, то сообщаемая аудитории информация, по меньшей мере, противоречит первоисточнику, который присутствует в самом видео.

Это уже не просто ошибка интерпретации. Это искажение факта. А если факт сознательно представляется противоположным образом — тогда это может быть названо и ложным свидетельствованием.

Учёная степень не освобождает исследователя от ответственности перед первоисточником.

Кто такой Ильхами Джафарсой

Согласно официальным данным азербайджанских научных структур, Ильхами Джафарсой — доктор филологических наук, доцент, сотрудник Института языкознания имени Насими Национальной академии наук Азербайджана. В базе кадров Национальной академии наук он также указан как руководитель отдела древних языков и культур.

Иными словами, речь идёт не о случайном комментаторе, далёком от истории письменности. Его профессиональная сфера непосредственно связана с древними языками, письменностью и культурами.

И именно поэтому вопрос становится ещё более принципиальным: если специалист по древним языкам видит армянскую надпись, почему он представляет этот памятник как носитель «тюркских символов»?

Видео ответа на этот вопрос не даёт.

Более широкий контекст

Сказанное Джафарсоем в видео нельзя рассматривать полностью изолированно от его более широких историко-лингвистических взглядов.

В опубликованных им работах встречаются масштабные историко-лингвистические гипотезы, в рамках которых тюркские связи приписываются различным древним языкам и культурам Ближнего Востока.

Например, в официальном представлении его монографии 2014 года утверждается, что под названиями «армяне» и «армены» скрывались тюркские этносы, а древний «айский» язык не рассматривается как язык современных армян.

В работе, опубликованной в 2023 году при его авторстве и с одобрением учёного совета Института языкознания имени Насими НАН Азербайджана, Шуша связывается с Шумером, Эламом, Троей и другими древними центрами, при этом выдвигаются широкие историко-лингвистические гипотезы.

На этом фоне новое видео выглядит не как случайная оговорка, а как продолжение определённого метода: интерпретировать древний культурный материал в заранее заданной системе тюркской принадлежности.

Научный ответ может быть очень простым

Если Джафарсой убеждён, что представленные в видео камни являются тюркскими, научный ответ можно дать в совершенно конкретной форме:

прочитать надписи, показать буквы, дать транскрипцию и перевод, провести лингвистический анализ, определить датировку и объяснить, почему памятники с армянской письменностью следует считать тюркскими.

Если всего этого нет, утверждение «Все это тюркские символы» не является научным доказательством.

Это утверждение.

А утверждение о принадлежности исторического памятника ещё не является научным фактом.

В этой истории главным свидетелем является не Джафарсой и не его научная степень.

Главный свидетель — сам камень.

И если на камне видна армянская надпись, первая обязанность исследователя — прочитать её.

Эту надпись нельзя заменить изображением лошади, орнаментом или политически желательной интерпретацией.

Самый простой способ присвоить историческое наследие — изменить его название. Но попытка изменить смысл надписи на камне — это уже попытка изменить саму историю.

И здесь вопрос не только в том, что говорит азербайджанский учёный. Вопрос в другом:

почему он говорит это, когда камера одновременно показывает тот самый камень, на котором можно увидеть армянское письмо?

Сегодня становится всё очевиднее, что представление армянского наследия Арцаха как «албанского» (кавказско-албанского) — это не отдельная ошибка интерпретации, а часть более широкой практики: замалчивания армянских надписей, переименования памятников и приписывания их другой культуре в попытке изменить историческую память.

Hay Azian

Երբ ադրբեջանցի գիտնականը աչքի տեսածն է ստում

Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Նասիմիի անվան լեզվաբանության ինստիտուտի ներկայացուցիչ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, դոցենտ Իլհամի Ջաֆարէսոյի տարածած տեսանյութում հնչում է մի կարճ, բայց ծանր հետևանքներ ունեցող արտահայտություն՝ «Hamsı türk simvollarıdır»՝ «Բոլորը թյուրքական խորհրդանիշեր են»։ Նա քարերի վրայի քանդակները, ձիու պատկերը, զարդանախշերն ու այլ մոտիվները ներկայացնում է որպես թյուրքական մշակույթի անվիճելի ապացույց։ Միաժամանակ դժգոհում է, որ ադրբեջանցի պատմաբանները բավարար չափով չեն ուսումնասիրում այդ նյութը։ Սակայն տեսանյութի ամենակարևոր մասը նրա խոսքը չէ, այլ այն, ինչ միաժամանակ ցույց է տալիս տեսախցիկը՝ քարերի վրա հստակ երևում են հայերեն արձանագրություններ։ Հայկական այբուբենի տառերը նկատելի են քարի մակերեսին, և դրանք չեն կարող անտեսվել ոչ պատմաբանի, ոչ լեզվաբանի, ոչ էլ հանրության կողմից։

Խնդիրն այստեղ պատմության տարբեր մեկնաբանության մասին չէ։ Խնդիրն այն է, որ տեսանելի գրային փաստը շրջանցվում է, իսկ նույն հուշարձանը ներկայացվում է որպես մեկ այլ մշակույթի պատկանող։ Ձին, զարդանախշը կամ որևէ այլ պատկեր ինքնին չի կարող որոշել հուշարձանի ազգային պատկանելությունը։ Նման պատկերներ տարբեր ժողովուրդների մշակույթներում կարող են ունենալ տարբեր կիրառություններ և իմաստներ։ Բայց արձանագրությունը այլ բնույթի աղբյուր է։ Այն լեզու է, գիր է, անուններ են, բառեր են, երբեմն՝ թվականներ և կոնկրետ պատմական տեղեկություններ։ Ուստի գիտական ուսումնասիրության առաջին քայլը պետք է լինի ոչ թե «այս պատկերը թյուրքական է», այլ «ի՞նչ է գրված այս քարի վրա»։ Այս դեպքում պատասխանը տեսանյութի դիտողը կարող է տեսնել հենց իր աչքով՝ քարերի վրա առկա են հայերեն գրեր։

Հենց այստեղ է սկսվում սուտ վկայության խնդիրը։ Սուտ վկայություն ասելով սովորաբար հասկանում ենք գիտակցաբար իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություն ներկայացնելը։ Ջաֆարէսոյի ներքին մտադրությունը մենք չենք կարող իմանալ,  և դրա վերաբերյալ դատավճիռ կայացնել, թեև դա հայերի համար պարզից էլ պարզ է։ Բայց երբ տեսանելի հայերեն արձանագրությամբ հուշարձանը ներկայացվում է որպես «թյուրքական խորհրդանիշերի» կրող՝ առանց այդ արձանագրությունը կարդալու, բացատրելու կամ հերքելու, ապա հանրությանը ներկայացվող տեղեկությունը առնվազն հակասում է տեսանյութում առկա սկզբնաղբյուրին։ Սա պարզապես սխալ մեկնաբանություն չէ։ Սա փաստի խեղաթյուրում է, իսկ եթե այդ փաստը գիտակցաբար ներկայացվում է հակառակ ձևով՝ նաև սուտ վկայություն։ Գիտական կոչումը որևէ մեկին չի ազատում սկզբնաղբյուրի նկատմամբ պատասխանատվությունից։

Ջաֆարէսոյի դեպքում սա հատկապես կարևոր է։ Ադրբեջանի ԳԱԱ պաշտոնական տվյալներով՝ նա բանասիրական գիտությունների դոկտոր և դոցենտ է, նրա հիմնական աշխատավայրը Ադրբեջանի ԳԱԱ Նասիմիի անվան լեզվաբանության ինստիտուտն է, իսկ ԳԱԱ մարդկային ռեսուրսների բազայում նա նշված է նաև որպես Հին լեզուների և մշակույթների բաժնի վարիչ։ Այսինքն՝ խոսքը պատմությունից հեռու պատահական մեկնաբանի մասին չէ։ Նրա մասնագիտական դաշտն անմիջականորեն կապված է հին լեզուների, գրերի և մշակույթների հետ։ Եվ հենց դրա պատճառով հարցն ավելի լուրջ է. եթե հին գրերի մասնագետը տեսնում է հայերեն արձանագրություն, ինչո՞ւ է այն ներկայացնում որպես «թյուրքական խորհրդանիշ»։ Այս հարցի պատասխանը տեսանյութը չի տալիս։

Սա նաև նրա գիտական մոտեցումների ավելի լայն համատեքստի մաս է։ Ջաֆարէսոյի հրապարակված աշխատություններում առկա են լայն պատմալեզվաբանական վարկածներ, որոնցում թյուրքական կապեր են վերագրվում հին Մերձավոր Արևելքի տարբեր լեզուներին և մշակույթներին։ Օրինակ՝ նրա 2014 թվականի մենագրության պաշտոնական ներկայացման մեջ պնդվում է, որ «հայ» և «արմեն» անվանումների տակ թաքնված են թյուրքական էթնոսներ, իսկ հին «հայ» լեզուն չի համարվում ներկայիս հայերի լեզուն։ 2023 թվականին նրա հեղինակությամբ և Ադրբեջանի ԳԱԱ Նասիմիի անվան լեզվաբանության ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ հրատարակված աշխատությունն էլ Շուշան կապում է Շումերի, Էլամի, Տրոյայի և այլ հին կենտրոնների հետ՝ առաջադրելով լայնածավալ պատմալեզվաբանական վարկածներ։ Այս համատեքստում նոր տեսանյութը պարզապես առանձին արտահայտություն չէ։ Այն նույն մեթոդաբանական խնդիրը կրկին առաջ է բերում՝ հին մշակութային նյութի մեկնաբանությունը նախապես որոշված թյուրքական պատկանելության շրջանակում։

Գիտության համար գոյություն ունի շատ պարզ չափանիշ։ Եթե Ջաֆարէսոն համոզված է, որ տեսանյութում ներկայացված քարերը թյուրքական են, ապա գիտական պատասխանը կարելի է տալ ընդամենը մեկ հրապարակմամբ՝ կարդալ արձանագրությունները, ցույց տալ դրանց տառերը, ներկայացնել ընթերցումը, տալ լեզվաբանական վերլուծությունը, նշել թվագրությունը և հիմնավորել, թե ինչու են հայերեն գրերով հուշարձանները համարվում թյուրքական։ Եթե այդ ամենը չկա, «բոլորը թյուրքական խորհրդանիշեր են» ձևակերպումը գիտական ապացույց չէ։ Դա հայտարարություն է։ Իսկ պատմական հուշարձանի վերաբերյալ հայտարարությունը դեռևս գիտական փաստ չէ։

Այս պատմության մեջ ամենակարևոր վկան ոչ Ջաֆարէսոյն է, ոչ էլ նրա գիտական կոչումը։ Վկան քարն է։ Եվ երբ քարի վրա տեսանելի է հայերեն արձանագրություն, առաջին պարտականությունը այն կարդալն է։ Այդ գրությունը չի կարելի փոխարինել ձիու պատկերով, զարդանախշով կամ քաղաքականապես ցանկալի մեկնաբանությամբ։ Պատմական ժառանգությունը սեփականացնելու ամենահեշտ ճանապարհը կարող է լինել դրա անունը փոխելը։ Բայց քարի վրայի գրությունը փոխելն արդեն պատմությունը փոխելու փորձ է։ Եվ այստեղ հարցը միայն այն չէ, թե ինչ է ասում ադրբեջանցի գիտնականը։ Հարցն այն է՝ ինչո՞ւ է նա ասում դա, երբ տեսախցիկը միաժամանակ ցույց է տալիս այն քարը, որի վրա գրվածը կարելի է կարդալ։

Այժմ ակնհայտ է դառնում, որ Արցախի հայկական ժառանգությունը «աղվանական» (կովկասյան ալբանական) ներկայացնելը ոչ թե առանձին սխալ մեկնաբանություն է, այլ գիտակցված մեթոդ՝ հայերեն արձանագրությունները լռեցնելու, հուշարձանները վերանվանելու և դրանք այլ մշակույթի վերագրելու միջոցով պատմական հիշողությունը յուրացնելու փորձ։

https://www.youtube.com/shorts/0DbNpbgQk3w

Բեռլինից մինչև Բաքու․ նախկին հետախուզության (BND ) ղեկավարի գործը և ադրբեջանական հետքը

 

06.10.2026/Նիդ.օրագիր

Լրտեսության շղթան շարունակվում է, ձերբակալվել է Գերմանիայի նախկին հետախուզության ղեկավար Օգոստ Հանինգը` պետական գաղտնիքների և լրտեսության կասկածանքով։ 

Քննության մեջ հայտնվել է նաև Ադրբեջանի հետախուզության հնարավոր հետքը։

Գերմանիայում սկանդալային զարգացում է տեղի ունեցել։ Հոկտեմբերի 6-ին Գերմանիայի Դաշնային քրեական ոստիկանությունը ձերբակալել է Գերմանիայի արտաքին հետախուզության՝ BND-ի նախկին նախագահ Օգոստ Հանինգին, ինչպես նաև նրա նախկին աշխատակից Մանֆրեդ Դ.-ին։

Գերմանիայի Դաշնային գլխավոր դատախազության համաձայն՝ Հանինգը կասկածվում է պետական գաղտնիքների հետախուզման, դավաճանական լրտեսության, պետական դավաճանության փորձի և օտարերկրյա հետախուզական ծառայության օգտին գործելու մեջ։ Հանինգը BND-ն ղեկավարել է 1998–2005 թվականներին։

Գրեթե 2000 գաղտնի փաստաթուղթ

Քննության առանցքային դրվագներից մեկը Հանինգի և նրա նախկին աշխատակից Մանֆրեդ Դ.-ի համագործակցությունն է։

Ըստ գերմանական քննիչների՝ 2010 թվականից Դ.-ն Հանինգին գումարի դիմաց փոխանցել է BND-ի ներքին օգտագործման համար նախատեսված տեղեկատվություն։ Մինչև 2022 թվականի հունիսը խոսքը կարող է լինել մոտ 2000 փաստաթղթի մասին, որոնց թվում եղել են գաղտնի նյութեր։

Դրանց հիման վրա Հանինգը, ըստ դատախազության, առնվազն մեկ դեպքում պատրաստել է վերլուծություն օտարերկրյա հետախուզական ծառայության ներկայացուցչի համար։ Թե արդյոք այդ նյութը հասել է նախատեսված հասցեատիրոջը, դեռ պարզված չէ։

Այս հանգամանքը հատկապես ուշագրավ է, քանի որ խոսքը պարզապես նախկին պաշտոնյայի մասնավոր խորհրդատվության մասին չէ․ ենթադրյալ աղբյուրը գործող BND-ի ներսում հասանելիություն ունեցող անձ էր։

Իսկ որտե՞ղ է այստեղ Ադրբեջանը

Գերմանիայի դատախազությունը պաշտոնապես չի հրապարակել այն երկրի անունը, որի հետ կապված է օտարերկրյա հետախուզական ծառայության դրվագը։

Սակայն Der Spiegel-ի հաղորդմամբ՝ գերմանացի քննիչները ուսումնասիրում են Հանինգի կապը ադրբեջանական հետախուզության աշխատակցի հետ։ Այս տեղեկությունը հաստատել են նաև գերմանական մի շարք լրատվամիջոցներ՝ հղում անելով Spiegel-ի հրապարակմանը։

Այսինքն՝ այս փուլում ճիշտ չէ գրել, թե «Հանինգը լրտեսել է Ադրբեջանի համար»։ Դա դեռ դատարանի կողմից հաստատված փաստ չէ։

Ճիշտ ձևակերպումն է՝ գերմանական քննիչները, ըստ Der Spiegel-ի, ուսումնասիրում են Հանինգի հնարավոր կապը ադրբեջանական հետախուզության ներկայացուցչի հետ։

Մեկ դեպք չէ, այլ ավելի լայն համատեքստ

Հանինգի գործը հայտնվում է Գերմանիայում Ադրբեջանի ազդեցության վերաբերյալ տարիներ շարունակվող քննարկումների ֆոնին։

Ադրբեջանի հետ կապված «խավիարային դիվանագիտության» և քաղաքական ազդեցության գործերով Գերմանիայում արդեն դատական գործընթացներ են եղել։ 2025 թվականին նախկին պատգամավոր Էդուարդ Լինտները Մյունխենի բարձրագույն շրջանային դատարանի կողմից դատապարտվել է Ադրբեջանի հետ կապված կոռուպցիոն գործով։

Սակայն կարևոր է չխառնել այս գործերը Հանինգի գործի հետ։ Դրանք տարբեր քրեական գործընթացներ են և ներկայում չկա հիմք դրանք մեկ միասնական լրտեսական գործի մաս ներկայացնելու համար։

Հանինգի գործի առանձնահատկությունն այն է, որ այստեղ խոսքը Գերմանիայի նախկին արտաքին հետախուզության ղեկավարի մասին է, որի նկատմամբ այժմ քննվում է պետական գաղտնիքների հնարավոր փոխանցման հարցը։

Հարցերը դեռ շատ են

Այս գործը դեռ գտնվում է նախաքննության փուլում։ Հետևաբար վերջնական գնահատական տալը վաղ է։

Բայց արդեն իսկ առաջանում են մի քանի կարևոր հարցեր.

Ո՞ր երկրի հետախուզական ծառայությանն էր նախատեսված փոխանցվող տեղեկատվությունը։

Ի՞նչ տեղեկություններ են հայտնվել Հանինգի ձեռքում։

Ո՞ւմ են դրանք փոխանցվել։

Ի՞նչ դեր է ունեցել ադրբեջանական կողմը, եթե քննության այդ վարկածը հաստատվի։

Եվ ամենակարևորը՝ ինչպե՞ս կարող էր Գերմանիայի նախկին BND ղեկավարին տարիներ շարունակ հասանելի դառնալ գործող հետախուզական ծառայության գաղտնի տեղեկատվությունը։

Այս հարցերի պատասխանները պետք է տա ոչ թե քաղաքական քարոզչությունը, այլ Գերմանիայի իրավապահների քննությունն ու դատարանը։

Մի բան, սակայն, արդեն իսկ պարզ է․ Բեռլինում տեղի ունեցած այս ձերբակալությունը պարզապես նախկին պաշտոնյայի քրեական գործ չէ։ Այն հարցեր է առաջացնում Գերմանիայի պետական գաղտնիքների պաշտպանության, նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաների մասնավոր գործունեության և օտարերկրյա հետախուզական ազդեցության նկատմամբ վերահսկողության մասին։

Եթե ադրբեջանական հետքը քննության արդյունքում հաստատվի, Հանինգի գործը կարող է դառնալ Գերմանիայում Ադրբեջանի հնարավոր ազդեցության շուրջ վերջին տարիների ամենածանր պատմություններից մեկը։

 Ադրբեջանական մամուլը  լուռ` ինչպես ձուկը ջրում

Այս պատմության մեջ ուշագրավ է նաև տեղեկատվական լռության հարցը։

Ադրբեջանական պետական և իշխանամերձ տեղեկատվական դաշտում նման պատմությունները սովորաբար չեն ներկայացվում այն նույն խորությամբ, որով դրանք քննարկվում են գերմանական դատական, իրավական և միջազգային կառույցներում։

Բայց այստեղ մենք կարիք չունենք սպասելու Բաքվի մեկնաբանությանը։

Կոռուպցիոն փաստերը հրապարակել են Գերմանիայի Դաշնային գլխավոր դատախազությունը, գերմանական դատարանները, Եվրոպայի խորհուրդը, Reuters-ը, Associated Press-ը, Deutsche Welle-ն, Tagesschau-ն, OCCRP-ն և գերմանական առաջատար լրատվամիջոցները։

Նիդերլանդական Օրագիրը հետևելու է այս գործի զարգացումներին։

Լուսանկարում` Գերմանիայի դաշնության (BND) հետախուզության շենքը Բեռլինում 

Քաղաքացիությունը՝ արժեք, թե՞ վճարովի կապ, որից դուրս գալն արժե 1,5 միլիոն դրամ

06.10.2026/Նիդ.օրագիր/Քննարկում

250 հազար՝ ներս մտնելու համար։ 1,5 միլիոն՝ դուրս գալու։

Ի՞նչ է առաջարկվում

ՀՀ ներքին գործերի նախարարությունը 2026 թվականի սեպտեմբերին հանրային քննարկման է ներկայացրել օրենսդրական նախագիծ, որով առաջարկվում է էապես բարձրացնել քաղաքացիության հետ կապված պետական տուրքերը։

Քաղաքացիություն ստանալու տուրքը 50 հազար դրամից նախատեսվում է դարձնել 250 հազար՝ 5 անգամ ավելի, իսկ քաղաքացիությունից հրաժարվելու տուրքը՝ 150 հազարից հասցնել 1,5 միլիոն դրամի՝ 10 անգամ ավելի։

Նախատեսվող ուժի մեջ մտնելու ժամկետը՝ 2028 թվականի հունվարի 1-ն է։

Բայց այս պատմության ամենակարևոր թիվը 250 հազարը չէ։ 1,5 միլիոնն է։

Եթե սա ողջամիտ պետական տուրք է, ապա ինչո՞ւ հանրությանը չի ներկայացվում, թե ինչպես է հաշվարկվել հենց այդ գումարը։ Իսկ եթե այն կարող է վերածվել ֆինանսական պատնեշի, ապա ինչո՞ւ այդ պատնեշը պետք է կանգնի քաղաքացիության փոփոխության իրավունքի ճանապարհին։

Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիությունը պարզապես անձնագիր չէ։ Այն պետության և մարդու միջև իրավական կապ է՝ իրավունքներով, պարտականություններով և պատասխանատվությամբ։

Բայց երբ այդ կապից դուրս գալու համար առաջարկվում է վճարել 1,5 միլիոն դրամ, հարցը միայն քաղաքացիության արժեքի մասին չէ։ Հարցն այն է, թե որքանո՞վ է այդ իրավունքը գործնականում հասանելի քաղաքացուն։

Ինչո՞ւ հենց 1,5 միլիոն

ՆԳՆ-ի հիմնավորմամբ՝ քաղաքացիությունը «առանձնահատուկ և կայուն իրավական կապ» է, ուստի դրա ձեռքբերումն ու դադարեցումը սովորական վարչական գործողություններ չեն։

Մի պահ համաձայնենք։

Բայց եթե քաղաքացիության ձեռքբերումն ու դադարեցումը սովորական վարչական գործողություններ չեն, ապա ինչպե՞ս է հիմնավորվում դրանց համար սահմանվող հստակ ֆինանսական գինը։ Եվ ամենակարևորը՝ ի՞նչ հաշվարկով է ընտրվել հենց 1,5 միլիոն դրամը։

Նախագծի հիմնավորման մեջ չի ներկայացվում 1,5 միլիոն դրամի ձևավորման մանրամասն հաշվարկ՝ վարչական ծախսերի, աշխատաժամանակի կամ մեկ դիմումի իրական արժեքի տեսքով։

Կա քաղաքացիության՝ որպես «առանձնահատուկ և կայուն իրավական կապի» ընդհանուր հիմնավորում։ Բայց քաղաքացիության արժեքը և դրանից հրաժարվելու համար սահմանվող պետական տուրքը նույն բանը չեն։

Ի՞նչ է ասում Սահմանադրական դատարանը

ՀՀ Սահմանադրական դատարանը քաղաքացիությունը փոխելու իրավունքը դիտարկել է որպես քաղաքացիության հիմնարար իրավունքի բաղադրիչ։

Դատարանի ձևակերպմամբ՝ անձն է որոշում, թե որ պետության իրավազորության և պաշտպանության ներքո է ցանկանում լինել։

Այո՛, այդ իրավունքը բացարձակ չէ։ Պետությունը կարող է սահմանել դրա իրականացման ընթացակարգ և պայմաններ։

Բայց այստեղ առաջանում է առանցքային հարցը.

Կարո՞ղ է ընթացակարգի գինը այնքան բարձր լինել, որ իրավունքը գործնականում անհասանելի դառնա քաղաքացիների մի մասի համար։

1,5 միլիոն դրամը՝ գրեթե 32 ամսվա կենսաթոշակ

Թվերը երբեմն ավելի խոսուն են, քան իրավական ձևակերպումները։

2027 թվականի հունվարից նվազագույն կենսաթոշակը կհասնի 47 հազար դրամի։

Քաղաքացիությունից հրաժարվելու առաջարկվող վճարը՝ 1,5 միլիոն դրամ է։

Հաշվարկը պարզ է.

1,500,000 ÷ 47,000 ≈ 32 ամիս։

Այսինքն՝ մոտ երկու տարի և ութ ամիս նվազագույն կենսաթոշակ։

Պատկերացնենք տարեց քաղաքացու, որը ստանում է նվազագույն կենսաթոշակ և որոշել է դադարեցնել ՀՀ քաղաքացիությունը՝ մեկ այլ երկրի քաղաքացիություն ստանալու պատճառով։

1,5 միլիոն դրամը նրա համար պարզապես բարձր պետական տուրք չէ։ Այդ գումարը համարժեք է մոտ 32 ամսվա ամբողջ կենսաթոշակին՝ այն պայմանով, որ այդ ընթացքում նա իր կենսաթոշակից ոչինչ չծախսի։

Ուստի հարցն այն չէ միայն, թե մարդը կկարողանա՞ հավաքել այդ գումարը։

Հարցն այն է, թե որքանո՞վ է իրականում հասանելի քաղաքացիությունը փոխելու իրավունքը, եթե դրա իրականացման համար նվազագույն կենսաթոշակ ստացող քաղաքացուց պահանջվում է գրեթե երեք տարվա կենսաթոշակ։

Նոր ու հին քաղաքացիների համար կա՞ն տարբերություններ

Այստեղ կա ևս մեկ կարևոր հանգամանք։

Պատկերացնենք երկու տարբեր իրավիճակ։

Առաջին դեպքում օտարերկրյա քաղաքացին կամ սփյուռքահայը վերջերս է ձեռք բերել ՀՀ քաղաքացիություն և որոշ ժամանակ անց որոշել է հրաժարվել դրանից։

Երկրորդ դեպքում մարդը ծնվել է ՀՀ քաղաքացի, տասնամյակներ շարունակ ունեցել է այդ կարգավիճակը, իսկ հետագայում այլ երկրի քաղաքացիություն ձեռք բերելու պատճառով ցանկանում է դադարեցնել ՀՀ քաղաքացիությունը։

Երկրորդ դեպքում մարդը որևէ նոր կարգավիճակ չի «վերադարձնում»։ Նա իրականացնում է իր իրավունքը։

Պետությունը կարող է ցանկանալ, որ քաղաքացիությունը չդիտարկվի որպես ժամանակավոր կարգավիճակ։ Դա հասկանալի նպատակ է։ Բայց այս երկու իրավիճակների նկատմամբ նույն՝ 1,5 միլիոն դրամանոց ֆինանսական պատնեշի կիրառումը առնվազն լրացուցիչ հիմնավորում է պահանջում։

Ի՞նչ են անում այլ երկրները

Միջազգային համեմատությունը ևս կարևոր է։

Հանրային քննարկման նյութերում որպես օրինակներ ներկայացվել են տարբեր երկրների քաղաքացիությունից հրաժարվելու վճարները.

Երկիր	Քաղաքացիությունից հրաժարվելու վճար
Գերմանիա	. €0.
Կիպրոս	.€30.
Էստոնիա	. €150.
Միացյալ Թագավորություն	.£513.
Ֆինլանդիա	.€650.
Սլովակիա	.€1,000.

ՀՀ-ում առաջարկվող 1,5 միլիոն դրամը մոտավորապես €3,500–€3,800 է՝ կախված փոխարժեքից։

Իհարկե, տարբեր երկրների իրավական համակարգերը նույնը չեն, և միայն թվերի համեմատությունը բավարար չէ իրավական եզրակացության համար։

Բայց այս համեմատությունը մեկ պարզ հարց է առաջացնում.

Ինչո՞ւ պետք է Հայաստանում քաղաքացիությունից հրաժարվելու տուրքը լինի այդքան բարձր, և հատկապես՝ ինչո՞ւ հենց 1,5 միլիոն դրամ։

«Ողջամիտ վճարի» հարցը

Եվրոպական քաղաքացիության մասին կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածը նախատեսում է, որ քաղաքացիության հետ կապված վճարները պետք է լինեն ողջամիտ։

Կոնվենցիայի բացատրական նյութերը նաև շեշտում են, որ վճարները չպետք է օգտագործվեն մարդկանց քաղաքացիության հետ կապված իրենց իրավունքներն իրականացնելուց հետ պահելու նպատակով։

Այս չափանիշի պայմաններում 1,5 միլիոն դրամը հատուկ և համոզիչ հիմնավորում է պահանջում։

Հանրային քննարկման ընթացքում հենց այս խնդիրը բարձրացվել է։ Ներկայացված դիտողություններից մեկում առաջարկվել է 1,5 միլիոն դրամը նվազեցնել մինչև 500 հազար՝ այն ավելի համաչափ դարձնելու նպատակով։

Այդ առաջարկը հաշվի կառնվի՞։

Հիմա է պետք հստակ պատասխան պահանջել

1,5 միլիոն դրամը դեռ գործող պետական տուրք չէ։ Այն ՆԳՆ-ի ներկայացրած օրենսդրական նախագծի առաջարկն է, որը պետք է անցնի օրենքով նախատեսված ընթացակարգերը և ընդունվի Ազգային ժողովի կողմից։ Նախատեսվող ուժի մեջ մտնելու ժամկետը՝ 2028 թվականի հունվարի 1-ն է։

Այսինքն՝ հարցը դեռ բաց է։

Եվ հենց հիմա է անհրաժեշտ հանրային քննարկումը ոչ թե շրջանցել, այլ ընդլայնել։

Պետությունը պետք է հանրությանը ներկայացնի 1,5 միլիոն դրամի հստակ հաշվարկը։

Որքա՞ն են քաղաքացիությունից հրաժարվելու իրական վարչական ծախսերը։
Ինչո՞ւ է ընտրվել հենց այս չափը։
Ի՞նչ հաշվարկով է այն որոշվել։
Եվ ինչո՞վ է հիմնավորվում դրա համաչափությունը։

Այս հարցերին անհրաժեշտ են ոչ թե ընդհանուր ձևակերպումներ, այլ թվերով, փաստաթղթերով և հանրությանը հասկանալի հիմնավորմամբ պատասխաններ։

Հանրային քննարկման մասնակիցները, իրավաբանները, իրավապաշտպան կազմակերպությունները, սփյուռքի կառույցները և ՀՀ քաղաքացիները նույնպես կարող են իրենց դիրքորոշումը ներկայացնել մինչև նախագծի վերջնականացումը։

Որովհետև այստեղ խոսքը միայն 1,5 միլիոն դրամի մասին չէ։

Խոսքը քաղաքացու՝ իր իրավական կարգավիճակը փոխելու հնարավորության մասին է։

Եթե քաղաքացիությունը փոխելու իրավունքը հիմնարար իրավունք է, ապա հանրությունն իրավունք ունի ստանալու մեկ պարզ պատասխան.

Ինչո՞ւ հենց 1,5 միլիոն դրամ։

Օրենքի հեղինակներից պետք է պահանջել ոչ թե քաղաքացիության արժեքի մասին ընդհանուր բացատրություն, այլ այդ կոնկրետ գումարի ամբողջական և հաշվարկված հիմնավորումը։

Մինչև այդ հիմնավորումը ներկայացված չէ, 1,5 միլիոն դրամի ողջամտության հարցը մնում է բաց։

Քաղաքացիությունը արժեք է։ Բայց քաղաքացու իրավունքը նույնպես պետք է ունենա իրական, ոչ միայն ձևական արժեք։

Արտազ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

Բենոն Սևան․ Կիպրոսի հայկական թաղամասից մինչև ՄԱԿ-ի բարձունքներ

 

Բենոն Սևան․ Կիպրոսի հայկական թաղամասից մինչև ՄԱԿ-ի բարձունքներ

05.10.2026/Նիդ.օրսգիր

Հիշատակի և ճանաչողական ակնարկ

2026 թվականի հոկտեմբերի 5-ին կյանքի 88-րդ տարում մահացավ կիպրահայ անվանի դիվանագետ, ՄԱԿ-ի երկարամյա բարձրաստիճան պաշտոնյա, հասարակական գործիչ և հայ համայնքային կյանքի նվիրյալ Բենոն Վահե Սևանը (Benon V. Sevan)։

Նրա մահվան լուրը ցավով ընդունվեց ոչ միայն Կիպրոսի հայ համայնքում, այլև միջազգային շրջանակներում, որտեղ Բենոն Սևանը հայտնի էր որպես ՄԱԿ-ի ամենաերկարամյա և փորձառու պաշտոնյաներից մեկը։ Ավելի քան չորս տասնամյակ նա ծառայեց միջազգային կազմակերպության տարբեր կառույցներում՝ մասնակցելով աշխարհի ամենաբարդ քաղաքական և հումանիտար խնդիրների լուծման գործընթացներին։

Բենոն Սևանը ծնվել է 1937 թվականին Կիպրոսի մայրաքաղաք Նիկոսիայում՝ հայկական ընտանիքում։ Նրա նախնիները Ադանայից էին և Կիպրոս էին հասել 1922 թվականին՝ փրկվելով Օսմանյան կայսրությունում հայերի դեմ իրականացված զանգվածային բռնություններից։ Այդ պատմական հիշողությունը, հայկական ընտանիքի ավանդույթներն ու համայնքային միջավայրը մեծ ազդեցություն ունեցան ապագա դիվանագետի աշխարհայացքի ձևավորման վրա։

Նա կրթություն է ստացել Նիկոսիայի նշանավոր Մելքոնյան կրթական հաստատությունում, որը տասնամյակներ շարունակ կարևոր դեր է ունեցել սփյուռքահայ բազմաթիվ սերունդների դաստիարակության գործում։ Հետագայում ուսումը շարունակել է Միացյալ Նահանգներում՝ սովորելով պատմություն, փիլիսոփայություն և միջազգային հարաբերություններ։

1965 թվականին Բենոն Սևանը սկսեց իր գործունեությունը Միավորված ազգերի կազմակերպությունում։ Այդ քայլը դարձավ մի երկար ճանապարհի սկիզբ, որը նրան հասցրեց միջազգային դիվանագիտության ամենաբարձր մակարդակներ։ Տասնամյակների ընթացքում նա աշխատեց ՄԱԿ-ի տարբեր ստորաբաժանումներում, մասնակցեց ապագաղութացման գործընթացներին, զբաղվեց միջազգային քաղաքական հարցերով, աշխատեց Իրան–Իրաք պատերազմի, Աֆղանստանի խնդիրների և մի շարք հումանիտար ծրագրերի ուղղությամբ։

1992 թվականին նա նշանակվեց ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի օգնական (Assistant Secretary-General), իսկ հետագայում ղեկավարեց Իրաքի հումանիտար ծրագրերը։ Նրա անունը միջազգային մամուլում առավել լայնորեն հնչեց «Oil-for-Food» ծրագրի հետ կապված քննարկումների ընթացքում, որոնք դարձան ՄԱԿ-ի պատմության ամենաքննարկված թեմաներից մեկը։ Սակայն այդ վիճահարույց էջերից անկախ՝ Բենոն Սևանի կենսագրությունը ներառում է նաև միջազգային ծառայության երկար տարիներ, ճգնաժամային գոտիներում իրականացված առաքելություններ և մեծ փորձառություն բազմակողմ դիվանագիտության ոլորտում։

ՄԱԿ-ում իր գործունեությանը զուգահեռ Բենոն Սևանը երբեք չկտրվեց հայկական կյանքից։ Նա ակտիվ մասնակցություն ունեցավ Կիպրոսի հայ համայնքի գործունեությանը, երկար տարիներ համագործակցեց հայկական կրթական և մշակութային կազմակերպությունների հետ, մասնավորապես՝ Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (AGBU) շրջանակներում։

Նրան ճանաչողները հիշում են որպես լայն աշխարհայացք ունեցող, բազմալեզու, համեստ և հայկական ինքնությանը հավատարիմ անհատականության։ Նրա կյանքը յուրահատուկ օրինակ էր, թե ինչպես կարող է ցեղասպանությունից փրկված ընտանիքի ժառանգը հասնել միջազգային բարձրագույն պաշտոնների՝ պահպանելով իր ազգային արմատներն ու համայնքային կապերը։

Բենոն Սևանի կյանքը միավորում էր մի քանի աշխարհներ՝ Կիպրոսի հայկական թաղամասի հիշողությունները, Մելքոնյանի կրթական ավանդույթները, ՄԱԿ-ի դիվանագիտական բարդ միջավայրը և հայկական համայնքային ծառայությունը։

Նրա մահը կորուստ է ոչ միայն կիպրահայության, այլև ողջ հայկական աշխարհի համար։

«Նիդերլանդական Օրագիրը» իր ցավակցությունն է հայտնում Բենոն Սևանի ընտանիքին, հարազատներին, Կիպրոսի հայ համայնքին և բոլոր նրանց, ովքեր գնահատում էին նրա երկարամյա ծառայությունը։

Հիշատակն արդարոց օրհնությամբ եղիցի։

Ուսուցչի օրն է

 

05.10,2026/Նիդ.օրագիր

Կան հիշողություններ, որոնք տարիները չեն մարում… դրանցից մեկը՝ ամեն Ուսուցչի օր իմ ձեռքում պահած այն մեկ վարդն է։ 🌹

Ամեն տարի ես իմ Հայոց լեզվի ուսուցչուհուն մի վարդ էի նվիրում։ Այն ժամանակ չգիտեի, որ այդ փոքրիկ ծաղկի մեջ մի ամբողջ աշխարհ  սեր, հարգանք ու երախտագիտություն կար։

Այսօր նա այլևս մեզ հետ չէ… Բայց նրա տվածը մնացել է մեր մեջ՝ սեր մեր լեզվի,  բառ ու բանի ու  ինքնության հանդեպ։

Եվ այսօր, տարիների հեռվից, մտքով նորից ծաղիկ եմ նվիրում նրան։

Մի վարդ՝ երախտիքի, հիշողության ու հավերժության համար։ 🌹

Շնորհավոր Ուսուցչի օրը։

Խոնարհ երախտագիտություն բոլոր ուսուցիչներին, իսկ նրանց, ովքեր այլևս մեզ հետ չեն բացակա չենք դնում՝ լուսավոր ու հավերժ հիշատակ բոլորիդ, թանկագիններ, դուք մեր հոգում եք ։

********

Հոկտեմբերի 5 – Ուսուցչի օր

05.10.2026/Նիդ.օրագիր/Վ.Բեկչյան

Սիրելի՛ ուսուցիչներ։

Սրտանց շնորհավորում եմ ձեզ մասնագիտական ​​տոնի կապակցությամբ։

Այն միավորում է տաղանդավոր, պայծառ, ստեղծագործ, անկեղծ, պատասխանատու և խելացի մանկավարժների, ովքեր իրենց աշակերտների համար բացում են նոր հորիզոններ, բացահայտում նրանց ներուժը, ձևավորում նրանց աշխարհայացքը, օգնում գտնել իրենց ուղին և կայացնել կյանքը փոխող որոշումներ։ Ձեր աշակերտների անհատականությունը և նրանց ապագան կախված են ձեր հմտությունից և իմաստությունից։

Դուք ոչ միայն փոխանցում եք գիտելիքներ, այլև երիտասարդ սերնդի մեջ սերմանում եք նոր իմաստներ, որոնք կձևավորեն երկրի զարգացումը առաջիկա տասնամյակների ընթացքում։

Ձեր մասնագիտությունը միշտ պահանջված կլինի և հատկապես կարևոր։ Ժամանակակից ժամանակները անընդհատ ձեզ համար նոր մարտահրավերներ են առաջադրում, որոնք պահանջում են նոր հմտություններ, բայց դուք արագ արձագանքում եք և առատաձեռնորեն կիսվում ձեր փորձով գործընկերների և աշակերտների հետ։

Շնորհակալություն ձեր նվիրված, բարեխիղճ, ազնիվ և մարտահրավերներով լի աշխատանքի համար։ Ձեր կոչմանը հավատարմության և ձեր աշխատանքի ու երեխաների հանդեպ սիրո համար։

Մաղթում եմ ձեզ առողջություն, բարգավաճում, ոգեշնչում և արձագանքող աշակերտներ։

Վահրամ ԲԵԿՉՅԱՆ

Խմբագիր, հրատարակիչ

Ռուսաստան 

Պերմյակովից Մուսաև․ երբ զուգադիպությունները դառնում են հարցեր

 

05.10.2026/Նիդ.օրագիր/ Hay  Azian 

Երկու օտարերկրյա զինծառայող, երկու ինքնակամ հեռացում ծառայության վայրից, երկու հայկական բնակավայր, զենք, կրակոցներ և՝ երկու տարբեր «Ավետիսյան» ընտանիք:
Երբ  փաստերը համընկնում են մեկը մյուսի հետ, մենք այն անվանում ենք պատահականություն։
Երբ համընկնումները դառնում են մի ամբողջ շարք, լրագրողի պարտքն արդեն ոչ թե ուսերը թոթվելն է, այլ հարցեր տալը։
2015 թվականի հունվարին Գյումրիում ռուսական 102-րդ ռազմաբազայի զինծառայող Վալերի Պերմյակովը ինքնակամ լքեց ծառայության վայրը, զինված հայտնվեց քաղաքում, մտավ Ավետիսյանների տուն և սպանեց ընտանիքի անդամներին։
2026 թվականի սեպտեմբերին ադրբեջանցի զինծառայող Նասիմի Ռահիմ օղլու Մուսաևը նույնպես ինքնակամ լքեց իր ծառայության վայրը, ապօրինի անցավ Հայաստանի տարածք, հայտնվեց Սյունիքի Շաքի բնակավայրում, մտավ մեկ այլ Ավետիսյան ընտանիքի տուն և կրակ բացեց։
Երկու դեպքերը տարբեր են։ Երկու ընտանիքները տարբեր են։ Երկու զինծառայողները տարբեր են։ Բայց զուգահեռների շարքը չափազանց ուշագրավ է։

2015․ Պերմյակովը՝ Գյումրիում

2015 թվականի հունվարի 12-ին Վալերի Պերմյակովը, որը ծառայում էր Ռուսաստանի 102-րդ ռազմաբազայում, ինքնակամ լքեց իր պահակակետը։
Նրա նախաքննական ցուցմունքների համաձայն՝ նա մոտավորապես ժամը 01։00-ին հերթապահություն էր իրականացնում, իսկ մոտ 02։00-ին լքեց ռազմաբազան՝ իր հետ վերցնելով զենք և սվին-դանակ։
Մոտ ժամը 06։00-ին նա հասավ Գյումրիի Մյասնիկյան փողոց։
Այստեղ նրա ճանապարհը հասավ Ավետիսյանների տունը։
Հայաստանի քննչական մարմնի հաղորդագրության համաձայն՝ Պերմյակովը տուն էր ներթափանցել՝ մուտքի դռան շրջանակները հանելով և ապակին կոտրելով։
Հետագա իրադարձությունները հայտնի են։
Տան վեց բնակիչները սպանվեցին։ Վեց ամսական Սերյոժա Ավետիսյանը ծանր վիրավորումներով տեղափոխվեց հիվանդանոց և հունվարի 19-ին մահացավ։
Զոհերի ընդհանուր թիվը դարձավ յոթ։
Պերմյակովը հետագայում իր ցուցմունքներում ասել էր, որ ծառայության վայրը լքելու պատճառը ծառայել չցանկանալն ու տուն վերադառնալու ցանկությունն էր։

2026․ Մուսաևը՝ Սյունիքում

Տասնմեկ տարի անց Հայաստանի մեկ այլ մարզում հայտնվում է մեկ այլ օտարերկրյա զինծառայող։
Այս անգամ՝ Ադրբեջանի զինված ուժերի զինծառայող Նասիմի Մուսաևը։
Ադրբեջանի համապատասխան մարմինները Հայաստանի կողմին տեղեկացրել էին, որ զինծառայողը լքել է ծառայության վայրը։ Հայաստանի ԱԱԾ-ն հետագայում հաստատեց, որ սեպտեմբերի 29-ին ստացել էր այդ տեղեկությունը։
2026 թվականի հոկտեմբերի 1-ին՝ մոտավորապես ժամը 14։00-ին, նա ապօրինի մուտք գործեց Սյունիքի Սիսիան համայնքի Շաքի բնակավայրի 6-րդ փողոցի 20-րդ տուն։ Հայտնաբերվելուց հետո նա զենքից կրակոցներ արձակեց։
Տուժեց 1987 թվականին ծնված Ա.Ա.-ն, որը հետագայում նույնացվել է որպես Անի Ավետիսյան։ Նրա երկու երեխաներն էլ բուժօգնության դիմեցին․ նրանցից մեկը ստացել էր դաստակի կոտրվածք, մյուսը՝ փափուկ հյուսվածքների վնասվածք։
Մուսաևը հանդիպեց դիմադրության, վիրավորվեց, փախավ, սակայն կարճ ժամանակ անց հայտնաբերվեց նույն բնակավայրում և ձերբակալվեց։
Ներկայում նա կալանավորված է, իսկ գործով իրականացվում է քրեական վարույթ։

Եվ այստեղ սկսվում է ամենատարօրինակ զուգահեռը

Պերմյակով - Ավետիսյան։
Մուսաև - Ավետիսյան։
Երկու տարբեր ընտանիքներ։
Նույն ազգանունը։
Բայց ազգանունը միայն առաջին համընկնումն է։
Շարունակենք։
Առաջինը՝ զինծառայող
Պերմյակովը՝ ռուսական ռազմաբազայի զինծառայող։
Մուսաևը՝ ադրբեջանական զինված ուժերի զինծառայող։
Երկրորդը՝ 
Երկու դեպքում էլ զինծառայողը ինքնակամ լքել է ծառայության վայրը` Պերմյակովը՝ 2015-ին։ Մուսաևը՝ 2026-ին։
Երրորդը՝ զենք
Երկու դեպքում էլ զինված զինծառայողը հայտնվում է Հայաստանի քաղաքացիական բնակավայրում։
Պերմյակովի դեպքում՝ ինքնաձիգ և զինամթերք։
Մուսաևի դեպքում՝ հրազեն, որով նա կրակ է արձակել։
Չորրորդը՝ հայկական բնակարան
Երկու դեպքում էլ զինծառայողի ճանապարհը հանգեցնում է հայկական ընտանիքի բնակարան։
Եվ այստեղ կրկին նույն ազգանունն է՝ Ավետիսյան։

Բայց այստեղ մենք պետք է կանգ առնենք

Լրագրությունն այն չէ, որ փաստերի կողքին դնենք այնպիսի մանրամասներ, որոնք դեռ հաստատված չեն։

Օրինակ՝ հաճախ շրջանառվում է, որ երկու դեպքում էլ զինծառայողը պատուհանից է մտել։

Պերմյակովի դեպքում Հայաստանի քննչական մարմնի հրապարակած տվյալը խոսում է մուտքի դռան շրջանակները հանելու և ապակին կոտրելու մասին։ Ուստի «պատուհանից մտավ» ձևակերպումը որպես հաստատված փաստ օգտագործելը ճիշտ չէ։

Մուսաևի դեպքում էլ պաշտոնական հաղորդագրությունը հաստատում է բնակարան ապօրինի մուտքը, բայց չի մանրամասնում, որ նա պատուհանից է ներթափանցել։

Ուրեմն այդ երկու հանգամանքը պետք է թողնել քննության հարցերի շարքում, ոչ թե ներկայացնել որպես արդեն ապացուցված զուգահեռ։

Եվս մեկ կարևոր տարբերություն

Պերմյակովի դեպքը տեղի ունեցավ գիշերային ժամերին։
Նա մոտավորապես ժամը 02։00-ին լքեց պահակակետը և մոտ 06։00-ին հասավ Ավետիսյանների տուն։
Մուսաևի՝ Ավետիսյանների տուն մուտքը, ըստ պաշտոնական տվյալների, տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 1-ին մոտ 14։00-ին։
Սակայն այստեղ ևս կա ուշագրավ դրվագ․ հրապարակված տեղեկությունների համաձայն՝ Մուսաևը մինչ այդ գիշերել էր Շաքիի մեկ այլ բնակարանում և այնտեղ թաքնվել էր։  Նրան հայտնաբերել էին տան երեխաները։
Այսինքն՝ գիշերային փուլը կա, բայց այն չի կարելի նույնացնել Ավետիսյանների տուն մուտքի ժամի հետ։

Երկու դեպք՝ երկու տարբեր ավարտ

2015-ին արդյունքը եղավ ողբերգական։ Յոթ սպանված։ 2026-ին իրավիճակը չկրկնվեց նույն կերպ։

Անի Ավետիսյանը հրազենային վիրավորում ստացավ ոտքի հատվածում։ Նրա երեխաները նույնպես վնասվածքներ ստացան և բուժօգնության դիմեցին։ Հոկտեմբերի 5-ի դրությամբ Անի Ավետիսյանը վիրահատվել է և, ՀՀ առողջապահության նախարարության փոխանցմամբ, նրա կյանքին վտանգ չի սպառնում։

Այս տարբերությունը պետք է անպայման ընդգծել։

Որովհետև խոսքը երկու նույնական դեպքերի մասին չէ։

Խոսքը նմանվող հանգամանքների մասին է, որոնց վերջնական արդյունքները տարբեր են եղել։

Իսկ հիմա՝ գլխավոր հարցը

Ինչո՞ւ երկու տարբեր ժամանակներում, երկու տարբեր պետությունների զինծառայողներ, ինքնակամ լքելով իրենց ծառայության վայրերը, զինված հայտնվում են Հայաստանի տարածքում և հայտնվում են «Ավետիսյան» ազգանունը կրող ընտանիքի բնակարանում։

Սա այն հարցն է, որը կարելի է բարձրաձայնել։
Բայց կա ավելի կարևոր հարցերի շարք։
Ինչպե՞ս է Պերմյակովը հասել Գյումրիի Ավետիսյանների տուն։
Ինչպե՞ս է Մուսաևը հասել Շաքի։
Ինչպե՞ս են նրանք կողմնորոշվել քաղաքացիական բնակավայրերում։
Ինչո՞ւ են ընտրվել հենց այդ բնակարանները։
Ի՞նչ են արել զինծառայողները իրենց ծառայության վայրից հեռանալուց մինչև բնակարան հասնելը։
Որտեղի՞ց էին նրանք ստանում անհրաժեշտ տեղեկատվությունը։
Եվ հատկապես՝
արդյո՞ք երկու դեպքերում բնակարանների ընտրությունը պատահական էր։
Այս վերջին հարցի պատասխանը մենք այսօր չունենք։
Եվ հենց դրա համար էլ այն պետք է տրվի քննությամբ։

«Պատահականություններ չեն լինում»․ փաստ, թե՞ վտանգավոր ենթադրություն

Մենք կարող ենք ասել՝ այսքան համընկնումները պարզապես անտեսելու համար չափազանց շատ են։
Բայց չենք կարող ասել՝ դրանք հաստատ կապված են իրար հետ։
Դրա համար ապացույց է պետք։
Եվ այստեղ է լրագրության սահմանագիծը։
Մենք չենք կարող փոխարինել քննությանը։
Բայց կարող ենք հարցնել այն, ինչ գուցե ուրիշները չեն հարցնում։
Որովհետև փաստերի այս շարքը իսկապես տարօրինակ է։
Մենք չենք պնդում, որ Պերմյակովի և Մուսաևի միջև կապ կա։
Չկա հրապարակված ապացույց նման կապի մասին։
Մենք չենք պնդում, որ երկու դեպքերը կազմակերպված են եղել նույն կենտրոնից։
Դրա մասին նույնպես ապացույց չկա։
Բայց մենք ասում ենք մեկ այլ բան.
Երբ նույն ազգանունը, նույն տեսակի զինծառայողի ինքնակամ հեռացումը, զենքի առկայությունը, Հայաստանի բնակավայրում հայտնվելը, բնակարան ապօրինի մուտքը և կրակոցները երկու տարբեր ժամանակներում հայտնվում են նույն փաստական շղթայի մեջ, այդ համադրությունը արժանի է ոչ թե մոռացության, այլ մանրակրկիտ ուսումնասիրության։
Պատահականությունը հնարավոր է։
Բայց լրագրության առաջին կանոնը հենց սա է՝
եթե փաստերի շարքը հարց է առաջացնում, հարցը պետք է տալ։
Եվ այս պատմության գլխավոր հարցը դեռ բաց է.
Ինչո՞ւ՝  երկու  դեպքում հենց «Ավետիսյան»,
պատահականությո՞ւն, թե ճակատագրի հեգնանք...